Oud-hoogleraar Mart Bax van de Vrije Universiteit in Amsterdam heeft tijdens zijn loopbaan vijftien jaar lang op grote schaal gefraudeerd.

Dat bevestigt de Vrije Universiteit in een persverklaring. 

De leraar politieke antropologie, die sinds 2002 met pensioen is, zou zeker 61 publicaties en onderzoekresultaten hebben verzonnen. Ook heeft hij gelogen over functies en onderscheidingen op zijn cv. De Volkskrant meldt dat deze zaak groter is dan de fraude van de Tilburgse leraar Diederik Stapel. 

De Vrije Universiteit gaat geen aanklacht indienen omdat de docent al zo lang met pensioen is. De instelling heeft wel het onderzoekrapport gepubliceerd, mede om zijn reputatie als wetenschapper te schaden. 

Verder heeft de VU 'met treurnis kennis genomen' van het rapport. Het bestuur ''betreurt ten zeerste dat het door de commissie geconstateerde wangedrag aan onze universiteit heeft kunnen plaatsvinden''.

Bax kan zijn hoogleraarstitel gewoon houden en er wordt niet onderzocht of hij zijn doctorstitel op een rechtmatige manier verkregen heeft.

''Voor zover we weten, heeft Bax niet gefraudeerd in zijn proefschrift. Daarom hebben we dus geen reden om hem zijn doctorstitel te ontnemen'', aldus een universiteitswoordvoerder maandag.

De onderzoekers die het werk van Bax hebben bekeken, hebben niet zijn proefschrift onderzocht. Desgevraagd zei de woordvoerder dat dat voorlopig ook niet gaat gebeuren. ''Alleen als daarover aantijgingen tot ons zouden komen, gaan we daarmee aan de slag.''

Een professorstitel ontnemen van iemand die al met pensioen is, zoals Bax, is overigens geen sinecure. ''Dat is juridisch enorm complex'', aldus een woordvoerder van universiteitenvereniging VSNU. ''Maar hij kan ook zelf besluiten om zijn titels in te leveren.''

Ook wordt er nog geen werk gemaakt van het terugtrekken van wetenschappelijke artikelen van Bax uit wetenschappelijke tijdschriften.

Onderzoek

De Volkskrant meldde in april van dit jaar al dat er veel mis was met de publicities van Bax. De krant reisde naar Bosnië om onderzoek te doen in het bedevaartsoord Medjugorje, waarover Bax veel heeft gepubliceerd.

Daar werd ontdekt dat onder meer historische feiten die Bax in zijn werk beschrijft en plaatsen die hij noemt in de regio, onbekend zijn. Een geschiedenisboek waarnaar hij verwijst, blijkt in werkelijkheid een toeristische brochure.

Het onderzoeksrapport bevestigt dit nu. Bax zou bovendien feiten met betrekking tot een Brabants klooster, door hem aangevoerde onderscheidingen en belangwekkende opdrachten hebben verzonnen.

Zo vermeldde hij op zijn cv dat hij cum laude was afgestudeerd en verkondigde hij dat hij lid was van een antropologisch genootschap en dat de BBC hem had geïnterviewd. Dit is volgens het onderzoek allemaal niet waar. Dat geldt ook zijn betrokkenheid bij het Srebrenica-onderzoek van het NIOD en advieswerk voor het Joegoslavië-Tribunaal.

Universiteit

De commissie heeft ook kritiek op de universiteit, die opdracht gaf voor het onderzoek. Ze noemt de VU weinig doortastend nadat journalisten over de affaire hadden gepubliceerd.

''De commissie heeft de indruk dat het college van bestuur deze zaak, om welke redenen dan ook, te lang niet de noodzakelijke aandacht gaf die ze verdiende.'

De woordvoerder van de VU reageert afhoudend op de kritiek. ''De VU was in een overgangssituatie van de ene rector naar de andere. Het is lastig om snel een commissie samen te stellen die eraan wil gaan zitten, het is heel veel werk.'' Hij benadrukt ook dat dit alles heeft gespeeld in een ver verleden, toen er nog een ander bestuur zat.

Wel wil het College van Bestuur van de VU dat er een vaste commissie komt met een aantal vaste leden, die dit soort gevallen meteen kunnen aanpakken als ze zich nog eens zouden voordoen.

Recente gevallen van wetenschapsfraude