AMSTERDAM - Planten die aangevreten worden door rupsen, maken een geur die de natuurlijke vijanden van rupsen aantrekt. Nu blijkt dat deze geur misbruikt wordt door een derde partij: wespen.

Dat schrijven Erik Poelman en zijn collega’s uit Wageningen en Leiden vandaag in PLOS Biology.

Planten die aangevreten worden door rupsen, scheiden geurstoffen uit waar sluipwespen op af komen. Sluipwespen zijn parasieten. Bijvoorbeeld sluipwespen van de soort Cotesia glomerata leggen hun eitjes in rupsen. Uit de eitjes komen larven die een paar weken binnen in de rups groeien. Dan maken ze de rups dood. Zo heeft de plant minder last van rupsen.

Nu blijkt dat het reddingsmechanisme van de plant gekaapt wordt door hyperparasieten. Dat zijn parasieten die leven van andere parasieten. In dit geval waren de hyperparasieten ook sluipwespen, maar van een andere soort.

Slachtoffer

De geur van een plant in nood blijkt de hyperparasieten te vertellen waar rupsen zitten die besmet zijn met Cotesia-wespenlarven. De hyperparasieten wachten tot de larven uit de rups kruipen en leggen dan hun eieren in de larven. Zo worden de Cotesia-wespen slachtoffer van hun eigen truc.

Wageningse biologen ontdekten dat planten die aangevreten worden door gezonde rupsen een andere geur afscheiden dan planten die gegeten worden door met Cotesia-larven besmette rupsen.

Dat komt door het speeksel van de rupsen. Wanneer een rups een plant kapot knaagt, maakt het speeksel geurstoffen vrij uit de plant. Gezonde rupsen hebben ander speeksel dan besmette rupsen. Dat leidt tot het vrijkomen van een andere geur.

De hyperparasieten blijken prima in staat de geur van planten met gezonde en met Cotesia-larven besmette rupsen uit elkaar te houden.

Bescherming

De vraag is nu of het planten netto wat oplevert om een lokgeur te verspreiden. Als de Cotesia-larven gedood worden door hyperparasieten, verliest de plant een groot deel van zijn 'bescherming' tegen toekomstige aanvallen van nieuwe rupsen.

Cotesia-wespen worden in de landbouw gebruikt voor het biologisch bestrijden van rupsen. Een idee was om geurstoffen te gebruiken die zulke wespen lokken. Die strategie zou wel eens minder effectief kunnen zijn dan gehoopt, concluderen de wetenschappers uit Wageningen.