AMSTERDAM – Een gecoördineerde massapublicatie van 30 wetenschappelijke artikelen, waarvan zes in Nature, doet deze week vrijwel alle functies van het menselijk DNA uit de doeken. 

Elk van onze cellen bevat bijna drie meter aan minutieus opgevouwen DNA. Slechts één procent daarvan doet dienst als gen. Lange tijd was dan ook de vraag: wat is het nut van al het overige, zogenaamde junk-DNA?

Het antwoord daarop wordt deze week gegeven door ENCODE (Encyclopedia of DNA Elements), een internationaal samenwerkingsverband tussen 440 onderzoekers uit 32 laboratoria. 

Junk-DNA

De belangrijkste vondst is dat in het menselijk 'junk-DNA' maar liefst vier miljoen genetische schakelaars liggen besloten. Deze schakelaars bepalen of een gen meer of minder actief wordt, zoals de dimmer op een schemerlamp. Het systeem van genetische schakelaars blijkt extreem complex. De computerberekeningen om de data te analyseren duurden bij elkaar opgeteld meer dan 300 jaar.

Human Genome Project

ENCODE is een vervolg op het Human Genome Project, één van de grootste wetenschappelijke projecten uit de geschiedenis. Hiermee werd in 2003 het bijna volledige menselijke DNA uitgelezen. ENCODE ging vervolgens op zoek naar alle functionele elementen daarin. Ze vonden dat ten minste 80 procent van ons DNA een biologische functie vervult.

De resultaten vormen een doorbraak in de biologie en wellicht ook de geneeskunde. Experts vergelijken het met de wegenkaart van het menselijk DNA. Het schept enorme potentie voor de ontwikkeling van nieuwe medicatie voor een veelvoud aan ziektes. Al moet daar, gezien de complexiteit, nog wel een slag om de arm worden gehouden.