AMSTERDAM - Oude vrouwtjestermieten, die hun taak als werkster niet meer kunnen uitvoeren, vormen pakketjes op hun lichaam die dienen als bomgordel. Worden ze aangevallen, dan plegen ze er een zelfmoordaanslag mee.

Deze opmerkelijke bevinding presenteren Tsjechische entomologen vrijdag in Science.

Ze bestudeerden een termietensoort die voorkomt in Latijns Amerika. Termieten zijn net als mieren sociale dieren. De werkertermieten, mannetjes en vrouwtjes, kunnen worden ingedeeld in witte en blauwe werkers.

Die blauwheid ontstaat doordat in hun rug een eiwitkristal ophoopt met koper erin, dat een blauwe gloed geeft. Van dit blauwe kristal hebben de Tsjechen nu de functie ontdekt: het maakt van de termieten een explosieve verdedigingslinie.

Bomgordeltermiet

De ouderen hebben door al hun werk botte kaken gekregen en kunnen lang niet meer zo veel voedsel vergaren als hun jonge, frisse collega's. Ze nemen plaats in de voorste verdedigingslinie van de termietenkolonie.

Worden ze aangevallen door een vijandige termiet, een ander insect of een groter dier, dan scheurt hun lichaam, waardoor de kristallen in aanraking komen met een ernaast gelegen speekselklier. Hierdoor ontstaat een vloeibaar gif, dat vrijkomt. De bomgordeltermiet zelf komt hierbij om het leven, de vijand vaak ook.

Belangrijk offer

Het verdedigen van het territorium tegen indringers levert vaak verwondingen op en verzwakt de termieten, waardoor ze minder voedsel kunnen vergaren en de kolonie verzwakt. Dat de bejaarden deze taak op zich nemen, is dus een belangrijk offer.

De onderzoekers proberen er nu achter te komen of ook verwante termietensoorten over de bompakketjes beschikken.