AMSTERDAM - De asbestdeeltjes die afgelopen zondag in de Utrechtse wijk Kanaleneiland zijn vrijgekomen vallen onder het meest kankerverwekkende type, namelijk blauwe asbest.

Doordat onze omgeving echter nog steeds redelijk wat asbest bevat, worden we allemaal dagelijks aan lage doses blootgesteld.

De dosis die de bewoners van de woningen in Kanaleneiland in de afgelopen dagen als gevolg van de werkzaamheden binnenkregen, zijn daarbij vergeleken waarschijnlijk verwaarloosbaar.

Wat voor gevolgen asbest heeft op de gezondheid hangt van van de blootstellingsduur en van het type asbest.

Spuitasbest

In Kanaleneiland gaat het om zogeheten spuitasbest wat meestal het gevaarlijke blauwe asbest (crocidoliet) bevat. Het is een mengsel van rond de 85 procent losse asbestvezels en een bindmiddel, meestal cement.

De deeltjes zijn langer dan die van witte asbest en dunner dan die van andere andere typen asbestvezels. Bovendien is het moeilijk afbreekbaar in het lichaam. Het gebruik van spuitasbest is sinds 1977 verboden, maar veel gebouwen bevatten nog spuitasbest. Van andere asbesttypen is het gebruik sinds 1993 ook verboden.

Verzamelnaam

Asbest is een verzamelnaam voor vezelachtige steensoorten die van nature in de natuur voorkomen, met name in delen van Zuid-Afrika en Rusland.

Ze zijn tot in de jaren negentig toegepast in allerlei bouwmaterialen maar ook bijvoorbeeld in remblokken. Asbest is slijtvast, brandwerend en bovendien goedkoop.

Asbest is zolang het in de materialen zit niet gevaarlijk, het geeft geen straling of gassen af. Echter, door slijtage kunnen minuscule naalvormige deeltjes vrijkomen die tot diep in de longen doordringen.

Afvoeren

Wanneer asbestdeeltjes in de longen terecht komen, probeert het lichaam probeert deze af te voeren, door ze in te kapselen en in slijm op te lossen zodat we ze kunnen ophoesten. Vaak lukt dat niet doordat de deeltjes voor goede inkapseling te groot zijn en voor gewoon ophoesten te klein.

De naaldjes worden ingekapseld en blijven in de longen achter, of gaan aan de wandel door het lichaam. Na verloop van tijd zet het lichaam op de vezels in de longen ijzerhoudende eiwitten af. Hierdoor ontstaan karakteristieke asbestlichaampjes in het longweefsel, die soms zichtbaar zijn op een CT-scan.

Ontstekingsreacties

Er ontstaan rondom de asbestlichaampjes ontstekingsreacties, waarbij voor het lichaam schadelijke stoffen bij vrijkomen.

Daardoor vormt zich een soort littekenweefsel, dat geen functie heeft bij de ademhaling. Zo ontstaat asbestose: stoflongen als gevolg van asbest. Op de lange termijn kunnen er ook kwaadaardige gezwellen ontstaan, met name longvlies- en buikvlieskanker en longkanker.

Minimale dosis

Asbest is in feite al schadelijk vanaf een minimale dosis, maar bij een zeer korte blootstelling is het gezondheidsrisico verwaarloosbaar.

Asbestose ontstaat pas na langdurige blootstelling, zoals vroeger het geval was bij mensen die dagelijks met asbest werkten. Van kanker is vaak moeilijk voor te stellen of het door asbest is veroorzaakt, omdat het vaak tien tot twintig jaar later pas ontstaat.

Asbest is het schadelijkst voor rokers. De gevolgen van roken en asbest zijn namelijk samen groter dan die van roken en asbest opgeteld. De kans op longkanker is daardoor voor deze mensen 15 maal hoger dan voor niet-rokers die even lang zijn blootgesteld aan asbest. Ook voor mensen die al een longaandoening hebben, zoals astma, is asbest schadelijker.

WTC

Er zijn gevallen bekend waarbij een enkele blootstelling jaren later gezondheidsklachten gaf, maar daarbij was de dosis waarschijnlijk veel hoger dan in Kanaleneiland.

Een voorbeeld zijn de reddingswerkers bij het World Trade Center, dat in 2001 instortte na een aanslag met vliegtuigen. Dat gebouw bevatte honderden tonnen asbest.