AMSTERDAM - Met de VLT Survey Telescope (VST) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht in Chili is een uitzonderlijk scherpe opname gemaakt van een fascinerende verzameling van onderling wisselwerkende sterrenstelsels in de zogeheten Herculescluster.

Aan de hand van opnamen als deze gaan Groningse astronomen de komende jaren de evolutie van sterrenstelsels in dunbevolkte delen van de cluster onderzoeken.

Clusters ontstaan waar kleinere groepen sterrenstelsels zich onder invloed van hun zwaartekracht samenvoegen. Naarmate de groepen dichter bijeenkomen, wordt de cluster compacter en bolvormiger.

Tegelijkertijd naderen ook de stelsels elkaar, wat in veel gevallen tot (bijna-)botsingen leidt. Zelfs als de oorspronkelijke groepen grotendeels uit spiraalstelsels bestaan, zullen de galactische interacties de spiraalstructuur uiteindelijk verstoren en het gas en stof uit de stelsels verdrijven, waardoor de stervorming grotendeels stilvalt.

Herculescluster

Daarom zijn de meeste stelsels in een volwassen cluster doorgaans elliptisch of onregelmatig van vorm. De Herculescluster staat op een afstand van ongeveer 500 miljoen lichtjaar in het sterrenbeeld Hercules.

Hij onderscheidt van andere relatief nabije verzamelingen van sterrenstelsels door zijn onregelmatige vorm en zijn grote variëteit aan sterrenstelsels - vooral jonge, stervormende spiraalstelsels.

Elliptische reuzenstelsels

Elliptische reuzenstelsels ontbreken volkomen, wat erop wijst dat deze cluster zich in een vroeg evolutiestadium bevindt. Het lijkt erop dat de Herculescluster een verzameling van tenminste drie groepen sterrenstelsels is, die zich momenteel tot een groter geheel samenvoegen.

Bovendien is de cluster zelf bezig om zich met andere grote clusters tot een 'supercluster' te verenigen. Een groot deel van deze Hercules-supercluster zal door Edwin Valentijn en Jeffrey Bout van het Kapteyn Instituut (Groningen) met de VST in kaart worden gebracht.

De camera van deze telescoop - de onder Nederlandse leiding ontwikkelde OmegaCAM - is ideaal voor het onderzoek van de randgebieden van clusters, waar zich de nog niet goed begrepen interacties met naburige clusters afspelen.