AMSTERDAM - Buidelmezen bouwen samen een nest, maar vliegen vaak weg om met een ander te paren voordat hun eieren zijn uitgekomen.

Een wiskundig model verklaart nu waarom dit gedrag voor beide ouders voordeel oplevert.

Dat schrijven onderzoekers van de Universiteit van Bath en de Rijksuniversiteit Groningen deze week in het tijdschrift Proceedings of the Royal Society: Biological Sciences.

Buidelmezen komen overal op het vasteland van Europa voor en paren van april tot juni. Als de eieren in het nest liggen, verlaat het mannetje of het vrouwtje het ongeboren kroost. In dertig procent van de gevallen vliegen ze allebei weg, waardoor de eieren niet uitkomen.

Biologisch voordeel

“Er zit geen logica in wie van de ouders het nest verlaat”, zegt hoogleraar Franjo Weissing van de Rijksuniversiteit Groningen die het onderzoek leidde. “Voor we aan dit project begonnen, was het enige wat we zeker wisten dat nooit beide ouders blijven om de jongen groot te brengen”.

De onderzoekers berekenden of er een biologisch voordeel was als een van de ouders bij het nest bleef terwijl de andere ouder het verliet.

“We probeerden te berekenen hoeveel jongen er werden geproduceerd als de moeder het nest verliet, als de vader het nest verliet, of als beide ouders het nest verlieten”, zegt Weissing. “Maar omdat de verlatende vogel weer nieuwe partners kan hebben gedurende het paarseizoen, is hier geen eenvoudige wiskundige rekenmethode voor."

Snowdrift game

De speltheorie bood uitkomst. Dit is een wiskundige methode voor het analyseren van omstandigheden waarbij het succes van een individu is gebaseerd op de keuzes van anderen. De zogenaamde ‘snowdrift game’ blijkt het beste het paargedrag van de vogels te verklaren.

De theorie achter dit spel is als volgt. Wanneer twee voertuigen vastzitten in een sneeuwstorm en de inzittenden kunnen alleen overleven door een tunnel naar elkaar toe te graven, dan hebben beide partijen daar evenveel voordeel van. Maar de ene partij kan ook wachten tot de ander een tunnel heeft gegraven. Dan hoeft hij zich niet in te spannen om voordeel van het resultaat te hebben.

“De vogels gokken dus dat hun partner, of een aantal van hun partners, bij het nest blijft om het nageslacht groot te brengen. De ouder die blijft, levert de grootste inspanning en kan dit seizoen niet meer opnieuw paren. Maar beide ouders hebben profijt bij deze situatie”, zegt René van Dijk, die tijdens het onderzoek promoveerde aan de Universiteit van Bath.