UTRECHT – Nieuw onderzoek laat zien dat nanodeeltjes onverwachte schadelijke effecten op het milieu kunnen hebben die niets te maken hebben met hun giftigheid. 

Door hun grote verscheidenheid is er nog veel onbekend over de effecten van nanodeeltjes op het milieu.

Van de deeltjes in sommige zonnebrandmerken is wel aangetoond dat ze geen kwaad kunnen voor mensen. Microscopische buisjes koolstof hebben echter veel weg van asbest, met vergelijkbare schadelijke gevolgen voor menselijke cellen.

Zwitserse wetenschappers hebben nu in een eerste onderzoek gekeken naar de effecten van zulke koolstofnanobuisjes op algen. Ze concluderen dat er geen sprake is van giftigheid, maar dat de nanodeeltjes toch biologische processen verstoren.

Klonteren

Bij het bestuderen van de effecten van nanodeeltjes op dieren of planten wordt meestal slechts gekeken naar de directe interactie tussen de deeltjes en organismen. De Zwitsers gingen echter een stap verder en ontdekten dat een hoge concentratie koolstofnanobuisjes in water een schaduw werpt op onderliggende algen.

Daarnaast stimuleren de buisjes de algen om samen te klonteren, waardoor deze in de verdrukking komen. Net als andere planten hebben groene algen voldoende licht en ruimte nodig om te kunnen groeien. In de aanwezigheid van koolstofnanobuisjes hebben ze een gebrek aan beide en wordt hun groei geremd.

Eigenschappen

Koolstofnanobuisjes hebben vele handige eigenschappen. Ze geleiden stroom beter dan koper, zijn sterker dan staal, harder dan diamant maar toch zo licht als plastic. Hierdoor vinden ze hun weg naar een toenemend aantal producten, variërend van tennisrackets tot batterijen en zonnecellen.

Ook al zijn nanobuisjes ongeveer 100.000 keer zo dun als een haar, toch wordt er jaarlijks een paar honderd ton van geproduceerd. Door deze enorme, nog steeds toenemende productie, wordt de kans dat ze in het milieu terecht komen steeds groter.

Onbekend

Een lichtpuntje is dat de wetenschappers de effecten pas zagen bij een erg hoge concentratie, die waarschijnlijk momenteel nergens in de natuur zal worden aangetroffen. In de toekomst zijn deze concentraties echter niet ondenkbaar.

Bernd Nowack, één van de wetenschappers, waarschuwt dan ook dat voordat de complexe effecten van nanodeeltjes op het milieu bekend zijn, we er alles aan moeten doen om te voorkomen dat ze in het milieu terechtkomen. Hij denkt bovendien dat negatieve gevolgen ook bij de huidige lage concentraties niet uit te sluiten zijn.