STOCKHOLM - De Nobelprijs voor de Scheikunde wordt dit jaar uitgereikt aan de Israëliër Daniel Shechtman. Hij krijgt de onderscheiding omdat hij de zogeheten quasi-kristallen heeft ontdekt.

Dat heeft de Zweedse Academie voor Wetenschappen woensdag bekendgemaakt. Shechtman krijgt een bedrag van ongeveer 1,1 miljoen euro, een medaille en een oorkonde.

Quasi-kristallen zijn zeer bijzonder, omdat de atomen zijn gerangschikt in een patroon dat zich nooit kan herhalen. Het Nobelcomité vergelijkt het met de mozaïeken in het Alhambra in Spanje.

Shechtmans ontdekking was zo onverwacht en controversieel, dat hij werd gedwongen zijn onderzoeksgroep te verlaten.

Uiteindelijk werd Shechtmans ontdekking wel erkend en inmiddels hebben onderzoekers honderden quasi-kristallen in laboratoria vervaardigd. Pas in 2009 ontdekten wetenschappers voor het eerst in de natuur voorkomende quasi-kristallen, in een mineraal afkomstig uit de Khatyrka -rivier in Oost-Rusland.

Toepassingen

Het aantal toepassingen van quasi-kristallen is nog beperkt, maar neemt de laatste jaren toe. Een Zweeds bedrijf vervaardigde een extreem sterk soort staal met daarin quasi-kristallen. Dit staal wordt onder andere in scheermesjes en injectienaalden gebruikt.

Omdat quasi-kristallen warmte omzetten in elektriciteit, kunnen ze worden gebruikt om bijvoorbeeld restwarmte van auto's te hergebruiken. Ook wordt gewerkt aan dieselmotoren die zijn geisoleerd met quasi-kristallen.

Vorig jaar

De Nobelprijs voor de Scheikunde werd vorig jaar toegekend aan de Amerikaan Richard Heck en de Japanners Ei-ichi Negishi en Akira Suzuki. Zij kregen de prijs omdat ze complexe verbindingen van atomen hadden gemaakt. Die worden tegenwoordig gebruikt bij de productie van onder meer synthetische geneesmiddelen en plastic.

Nederland won de Nobelprijs voor de Scheikunde in 1901, 1936 en 1995.

Lees alles over de Nobelprijzen op onze special

Nobelprijs Scheikunde