AMSTERDAM - Het in aanbouw zijnde ALMA-observatorium in Chili is begonnen met de eerste wetenschappelijke waarnemingen.

ALMA (Atacama Large Millimeter Array) is een internationaal project dat eind 2013 uit 66 verplaatsbare schotelantennes moet bestaan, op 5000 meter hoogte.

ALMA verricht waarnemingen op millimeter-golflengten en kan daardoor de allerkoudste objecten in het heelal waarnemen, zoals donkere moleculaire wolken waaruit nieuwe sterren ontstaan.

Momenteel zijn pas ca. twintig schotels geplaatst, maar nu al is ALMA veel gevoeliger dan bestaande telescopen voor dit golflengtegebied. Voor de Early Science-fase van ALMA, die afgelopen weekend van start is gegaan en negen maanden duurt, zijn ruim 900 waarnemingsvoorstellen ontvangen van astronomen van over de hele wereld.

Na een strenge selectieronde zijn er daarvan ruim honderd geselecteerd. Drie waarnemingsprogramma's worden geleid door Nederlandse astronomen.

Eetgedrag

Zo zal astrodeeltjesfysicus en Spinoza-laureaat Heino Falcke van de Radboud Universiteit Nijmegen ALMA gebruiken om onderzoek te doen naar het 'eetgedrag' van het superzware zwarte gat in de kern van ons Melkwegstelsel.

Andere waarnemingsprogramma's richten zich op de allereerste sterrenstelsels in het heelal, de vorming van sterren en planeten, en de atmosferen van de planeten in ons eigen zonnestelsel.

Twee sterrenstelsels

De eerste ALMA-opname die is vrijgegeven door de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), een van de partners in het project, toont de Antennes - twee sterrenstelsels die met elkaar in botsing zijn gekomen.

De achtergrondfoto is gemaakt door de Hubble Space Telescope; de rode, roze en gele vlekken geven de verdeling van koud interstellair materiaal aan, zoals waargenomen met ALMA. De komende jaren zal de gevoeligheid en de beeldscherpte van het unieke observatorium alleen nog maar toenemen.