AMSTERDAM - Onderlinge botsingen tussen sterrenstelsels hebben in de prille jeugd van het heelal vermoedelijk een grote rol gespeeld bij het opnieuw ioniseren van de intergalactische materie.

Ionisatie is het proces waarbij een atoom een of meer van zijn elektronen verliest en daardoor een elektrische lading krijgt.

Het oorspronkelijk koude, neutrale waterstofgas in de ruimte tussen de sterrenstelsels moet relatief kort na de oerknal opnieuw geïoniseerd zijn: tegenwoordig is alle intergalactische materie geïoniseerd.

Straling

Sterrenkundigen nemen aan dat die reionisatie is veroorzaakt door energierijke ultraviolette straling van hete sterren in jonge sterrenstelsels. Een probleem is echter dat sterrenstelsels zelf omgeven worden door uitgestrekte halo's van neutraal waterstofgas.

Dat neutrale gas zou de energierijke straling van het sterrenstelsel al absorberen voordat het de intergalactische ruimte bereikt. Een team van astronomen onder leiding van Michael Rauch van de Carnegie Observatories heeft nu met de 6,5-meter Magellan-telescopen op Cerro Las Campanas in Chili een merkwaardig sterrenstelsel ontdekt waar energierijke ultravioletstraling lijkt te ontsnappen door grote gaten in die halo.

Misvormd

Het sterrenstelsel is sterk misvormd, zo goed als zeker als gevolg van een recente botsing met een ander stelsel. De 'lekkende halo' is waarschijnlijk het resultaat van die botsing. De ontdekking doet vermoeden dat onderlinge botsingen tussen sterrenstelsels lang geleden mogelijk een grote rol speelden bij de reionisatie van het heelal.

Daarnaast leren sterrenkundigen uit de nieuwe waarnemingen (die gepubliceerd worden in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society ) meer over de wijze waarop sterrenstelsels groeien: dankzij de verlichting door de energierijke straling is een lange sliert invallend gas ontdekt, in overeenstemming met theorieën over het ontstaan van sterrenstelsels.