AMSTERDAM - De Europees/Amerikaanse ruimtesonde Ulysses is op dinsdag 30 juni definitief uitgeschakeld door vluchtleiders op aarde.

De ruimtesonde ontdekte onder andere dat de zonnewind - de gestage stroom van elektrisch geladen deeltjes die door de zon de ruimte in wordt geblazen - de afgelopen halve eeuw steeds zwakker is geworden.

Vorig jaar begaven de verwarmingselementen van Ulysses het al, waardoor de brandstof voor de stuurraketjes dreigde te bevriezen.

Kunstmaan

Ulysses heeft 18 jaar en 266 dagen in de ruimte doorgebracht - twintig dagen langer dan de International Ultraviolet Explorer, tot nu toe de langst levende wetenschappelijke kunstmaan van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Toen Ulysses op 6 oktober 1990 gelanceerd werd, gingen wetenschappers en vluchtleiders uit van een operationele levensduur van vijf jaar.

Via een scheervlucht langs de reuzenplaneet Jupiter werd Ulysses op 8 februari 1992 in een wijde, steile baan over de noord- en de zuidpool van de zon gebracht. Als eerste verrichtte de ruimtesonde metingen aan de elektrisch geladen deeltjes in de zonnewind op grote hoogte boven en onder het vlak waarin de aarde en de andere planeten om de zon draaien.

Komeetstaarten

Ulysses heeft de driedimensionale structuur van de zonnewind voor het eerst in kaart gebracht, onderzoek gedaan aan kosmische straling die afkomstig is uit de interstellaire ruimte, drie komeetstaarten bestudeerd en ruim 1800 energierijke kosmische gammaflitsen gedetecteerd. De ruimtesonde voltooide bijna drie volledige banen rond de zon.

De belangrijkste ontdekking is wellicht dat de zonnewind in de loop van de tijd steeds kalmer en zwakker is geworden. Momenteel is de zonnewind zwakker dan hij in de afgelopen halve eeuw ooit is geweest. Onduidelijk is of er een relatie bestaat met het huidige langgerekte activiteitsminimum van de zon en met de opwarming van de aarde.