Amerikaanse wetenschappers hebben voor het herschrijven van DNA een manier gevonden die preciezer dan ooit is. In theorie kan 89 procent van de mutaties die genetische ziekten veroorzaken met deze nieuwe techniek aangepast worden, schrijven de onderzoekers in Nature.

De wetenschappers noemen de techniek prime editing en zien die als een verbetering van CRISPR-Cas9, de huidige methode voor het knippen en bewerken van DNA.

DNA bevindt zich in al onze cellen en bevat de instructies voor de bouw en werking van ons lichaam.

CRISPR-Cas9 is te vergelijken met een microscopisch schaartje dat het juiste stuk DNA vindt en wegknipt. De methode is pas zeven jaar oud, maar zette de wetenschappelijke wereld op zijn kop door het bewerken van DNA op een efficiënte manier mogelijk te maken.

Prime editing belooft een mate van precisie die het bewerken van DNA bij mensen mogelijk veiliger zou kunnen maken dan met CRISPR-Cas9.

Een conceptuele illustratie van het 'schaartje' van CRISPR-Cas9. (Beeld: Getty Images)

'Prime editing is als een zoek-en-vervangfunctie'

De relatieve onvoorspelbaarheid van die Crispr-Cas9 is al langer een struikelblok voor onderzoekers die schadelijke mutaties bij mensen willen behandelen.

Het schaartje van CRISPR-Cas9 is namelijk niet perfect. Soms wordt het sneetje op de verkeerde plek gezet, verdwijnen er stukken of komen er onbedoeld onderdelen bij.

Bij prime editing wordt DNA niet doormidden geknipt, zoals met de schaar van CRISPR-Cas9, maar wordt een kleine incisie gemaakt. Op die plek wordt er een nieuw stukje DNA geschreven.

De onderzoekers vergelijken de techniek in het tijdschrift Nature met de zoek-en-vervangfuntie van een tekstverwerker.

Met de methode kan 89 procent van de ongeveer 75.000 bekende schadelijke mutaties in het menselijke DNA gerepareerd worden, stellen de onderzoekers. Hieronder vallen ook een aantal zeer moeilijk bewerkbare mutaties die ziekten kunnen veroorzaken zoals taaislijmziekte, sikkelcelziekte en de ziekte van Tay-Sachs (een stofwisselingsziekte).

Methode is wereldwijd toegankelijk

In het onderzoek staan 175 voorbeelden van genbewerkingen met de techniek, waaronder een aantal moeilijk bewerkbare mutaties.

De wetenschappers waarschuwen wel dat het onderzoek nog in de kinderschoenen staat. Er moet nog veel werk worden verricht voordat de techniek op mensen toegepast kan worden. Tot nu toe zijn alleen nog losse menselijke cellen in vitro (bijvoorbeeld in een reageerbuis) bewerkt.

Het team van de Amerikaanse universiteiten MIT en Harvard heeft de techniek gratis aan AddGene geleverd, een non-profitdatabase die dit soort methodes wereldwijd toegankelijk maakt voor wetenschappers.