We maken de apparaten om ons heen regelmatig voor rotte vis uit. Van ‘rotcomputer’ tot veel erger. Waarom moeten onze werktuigen het eigenlijk zo vaak ontgelden? Ze kunnen ons toch niet horen?

Hoe erg scheld jij? Doe deze test van Quest

Het is wellicht niet netjes, maar we schelden niet voor niets. Volgens onderzoekers helpen scheldwoorden ons om emoties te uiten, voornamelijk woede en angst. Ook zetten we krachttermen in om te laten zien hoe blij we zijn: een achtbaan kan ‘f*cking gaaf’ zijn. Alleen, waarom zouden we onze emoties willen uiten tegen apparaten? Verstaan doen ze ons niet.

“Wij zijn geneigd menselijke eigenschappen toe te kennen aan niet-menselijke dingen. Dat heet antropomorfisme”, zegt Peter Ruijten. Hij onderzoekt sociale interacties tussen mens en technologie aan de Technische Universiteit Eindhoven.

We schrijven objecten bijvoorbeeld gevoelens en emoties toe. Als een knuffelbeest onvindbaar is, vinden we dat niet alleen zielig voor de eigenaar maar ook voor die arme knuffel. “Mensen zijn evolutionair geprogrammeerd om zich sociaal te gedragen en te communiceren.”

We blijven beleefd

We schelden niet alleen op apparaten, we zijn ook beleefd tegen ze en bouwen zelfs een band met ze op. Dat weten we dankzij onderzoek aan Stanford University (Verenigde Staten). Een computer leerde proefpersonen feitjes over de Amerikaanse cultuur. Dezelfde computer testte de opgedane kennis met een meerkeuzetoets.

Vervolgens gaven de vrijwilligers hun mening over de prestaties van de computer. Het antwoord gaven de deelnemers op dezelfde computer, op een andere computer, of met pen en papier.

De proefpersonen waren milder in hun kritiek als hun ‘eigen’ computer via tekst op het scherm vroeg naar zijn prestaties, dan als een andere computer de vraag stelde of als ze antwoord gaven op papier. Ze waren beleefd tegen technologie, concludeerden de onderzoekers. Net zoals we niet recht in iemands gezicht de waarheid durven te zeggen, doen we dat ook niet recht in het scherm. Sociale normen gelden kennelijk ook voor de omgang met machines.

Brein reageert hetzelfde

Volgens dezelfde Stanford-onderzoekers is sociaal omgaan met technologie niet raar, maar juist menselijk. We zijn geëvolueerd om sociaal te reageren als er ‘iets’ met ons communiceert. Onze voorouders hoefden zich niet af te vragen of ze met een mens of met een apparaat communiceerden. Maar moderne technologie haakt in op ons ‘oude’ brein, dat niet gemaakt is om onderscheid te maken tussen echt en virtueel.

We reageren dus heel natuurlijk en sociaal op acties van een computer. Als die niet doet wat we ervan verwachten, beredeneren we niet wat er logischerwijs aan de hand kan zijn met de machine. In plaats daarvan reageren we intuïtief alsof we met een persoon te maken hebben: wat een domme computer.

Eerder boos op telefoon dan op stofzuiger

Ruijten denkt dat we eerder schelden op onze telefoon of computer, dan op onze stofzuiger. “Naarmate we onze technologie vaker gebruiken, bouwen we een sterkere band op. Je zult dus eerder menselijke eigenschappen toekennen aan je computer dan aan je stofzuiger.

Ook hebben we hogere verwachtingen van onze apparaten als ze meer op mensen lijken.” Met je telefoon ben je dagelijks in de weer. Bovendien heeft je telefoon veel ‘menselijke eigenschappen’. Je kunt hem bijvoorbeeld de weg vragen en dan geeft hij gewoon antwoord. Onbewust antropomorfiseren we ons mobieltje sterk.

Als alles werkt, zijn we onze telefoon dankbaar. Maar een gecrashte mobiel voelt als een vriend die je in de steek laat. En ook al weten we dat de telefoon ons niet hoort, dat is vaak reden genoeg voor een flinke vloekpartij.

Hoe erg scheld jij? Doe deze test van Quest