Bij ziekte hoef je niet op je werk te verschijnen. Maar wat als je een trouwerij hebt, als je moet verhuizen, of als er een inbreker in je huis is geweest? Ook hier mag je verlof voor aanvragen. Arbeidsrechtadvocaat Suzanne Meijers en jurist Ilse Vermeulen van hr-dienstverlener Please zetten enkele verlofvormen op een rijtje.

In Nederland zijn de verschillende vormen van verlof in twee categorieën op te delen, vertelt Vermeulen: "Er is wettelijk verlof en verlof wat in een cao, arbeidsovereenkomst of bedrijfsreglement is vastgelegd." In beide gevallen zijn ze rechtsgeldig. "Het enige verschil is dat wettelijk verlof voor elke werknemer geldt. Bij niet-wettelijk verlof moet het ergens officieel zijn vastgelegd, anders heb je er geen recht op."

Onder wettelijk verlof valt bijvoorbeeld zwangerschapsverlof, zorgverlof en calamiteitenverlof. "In het laatste geval kan je vrij krijgen omdat er een directe noodsituatie is", zegt Vermeulen. "Denk bijvoorbeeld aan het overstromen van je huis, door een gesprongen waterleiding of een overlijden van je naaste. Maar ook een ziek geworden kind ophalen van de opvang valt hieronder. Je hoeft voor deze calamiteiten geen vakantieverlof in te zetten."

Het gaat bij calamiteitenverlof echt om verlof van een paar uren, legt Meijers uit. "Stel: je kind wordt 's middags ziek. Dan mag je naar huis, zonder dat dit verdere consequenties heeft."

De regels achter het zorgverlof

Mocht het kind langer ziek zijn en is er geen oppas in de buurt, dan kan de werknemer gebruikmaken van het zorgverlof. "Dit bestaat uit kortdurend zorgverlof of langdurend zorgverlof. In het eerste geval mag je twee weken op jaarbasis (bij een fulltime baan) vrij nemen, waarbij je minimaal 70 procent van je loon krijgt uitbetaald. Bij langdurend zorgverlof krijg je geen salaris en hierbij geldt een maximum van zes weken", zegt Meijers.

Let wel op: er mag geen kortdurend zorgverlof worden opgenomen als de zorgbehoevende in het ziekenhuis ligt. "Dan wordt er al voor diegene gezorgd."

Het langdurend zorgverlof wordt bijvoorbeeld ingezet bij mantelzorg of stervensbegeleiding. "Een werkgever mag zo'n verzoek niet weigeren, tenzij er sprake is van een zwaarwegend bedrijfsbelang", zegt Vermeulen. "Langdurend zorgverlof moet altijd goedgekeurd worden. Zijn de zes weken langdurend zorgverlof verstreken, maar wenst de werknemer toch langer verlof, dan wordt het daarna een gewoon verzoek tot onbetaald verlof. En dat mag een werkgever weigeren, zonder zwaarwegende redenen op te geven."

Vermeulen adviseert werkgevers om in deze situaties wel altijd mee te denken met een werknemer. "Langdurend zorgverlof of ander onbetaald verlof wordt niet zomaar aangevraagd. Als je de werknemer dwingt om te werken, zal diegene veel minder productief zijn dan wanneer je hem of haar twee weken extra geeft."

Niet-wettelijk verlof

Onder niet-wettelijk verlof valt verlof voor bijvoorbeeld een verhuizing of een huwelijk. "Dit is verlof dat de werkgever zelf moet vastleggen of dat in de cao staat beschreven. Je krijgt dus niet standaard vrij voor bijvoorbeeld een bruiloft", zegt Meijers. "Ditzelfde geldt voor een doktersbezoek of controle bij de tandarts. In de wet staat niet beschreven dat je hier vrij voor moet krijgen. Al is dat bij de meeste werkgevers wel zo geregeld."

Zwangerschaps-, ouder- en partnerverlof

Bij een zwangerschap mag de werknemer wel vrij nemen bij elke controle en elk doktersbezoek. "Dat is wettelijk zo vastgesteld", zegt Meijers. Als het kindje geboren is, zijn er ook wat dingen veranderd in de wet. "Eerst hadden beide ouders recht op 26 weken onbetaald ouderschapsverlof. Sinds 2 augustus krijg je in 9 van deze 26 weken nog 70 procent van je loon", legt Meijers uit.

Vermeulen voegt daaraan toe dat deze negen weken worden vergoed door de overheid. "De werkgever hoeft het loon dus niet zelf te betalen." Ook is er wat veranderd in het geboorteverlof, dat geldt voor de partner van de moeder. "Voorheen kregen partners één week verlof. Nu mogen ze - binnen zes maanden - vijf weken verlof opnemen. Het gaat wel ten koste van het loon, want bij dit verlof krijg je minimaal 70 procent uitbetaald."

In het geval van nood

In ieder geval moet je de verlofaanvraag wel ruim van tevoren aangeven bij de werkgever. "Dit geldt voor alle verlofvormen, behalve het calamiteitenverlof. Dat weet je niet van tevoren", vertelt Vermeulen. "De werkgever moet bij een verzoek tot verlof altijd kunnen checken of het in het rooster past. Pas als er echt zwaarwegende redenen zijn waardoor het bedrijf in gevaar komt, mag het zorgverlof, ouderschapsverlof of geboorteverlof worden afgewezen. En bij zwangerschap? Daar valt niets aan goed te keuren; dat is een gegeven."