Een werknemer die veroordeeld is voor iets wat hij in de privésfeer heeft misdaan kan na het uitzitten van de straf terugkeren op de werkvloer. Maar wat als de veroordeling de relatie met andere werknemers heeft geschaad? Is dat reden voor een werkgever om diegene alsnog te ontslaan?

"De crux is of wangedrag in de privésfeer zo ernstig is dat het gevolgen kan hebben voor iemands baan", zegt Pascal Besselink, advocaat arbeidsrecht bij juridisch dienstverlener DAS.

In beginsel mag wangedrag in de privésfeer geen gevolgen hebben voor de arbeidsrelatie. "Maar in bepaalde situaties ligt het genuanceerder. Het is heel belangrijk om te kijken naar het soort wangedrag, welke functie die collega bekleedt en in welke hoedanigheid het wangedrag invloed heeft op de werkrelatie."

De specifieke omstandigheden hebben invloed op de zwaarte van een eventuele sanctie. Besselink: "Ook daar zijn veel gradaties in. Krijgt de collega een waarschuwing? Of volgt er misschien zelfs ontslag op staande voet? Dat laatste is in het arbeidsrecht de zwaarste sanctie die er is."

Veroordeeld voor een illegale straatrace

Besselink vertelt over een bekende uitspraak tegen een piloot die deelnam aan een illegale straatrace in de bebouwde kom. De vader van de piloot had daarbij een ongeluk veroorzaakt waarbij een jonge vrouw om het leven kwam. Vader en zoon werden allebei veroordeeld. De vliegmaatschappij wilde de piloot ontslaan omdat ze vond dat zijn wangedrag onverenigbaar was met zijn functie.

Maar de kantonrechter besloot anders. Besselink: "De werkgever kon niet aannemelijk maken dat het wangedrag in de privésfeer zo'n invloed had op de uitoefening van zijn werk dat het tot ontslag moest leiden. De rechter oordeelde dat zijn overtreding ernstig was, maar niet voldoende grond voor het ontbinden van de arbeidsovereenkomst."

Wat kun je doen als je je zorgen maakt om het (privé)gedrag van een collega? Stel dat deze piloot voor het ongeluk tegenover collega's had opgeschept over zijn illegale straatraces? "Ik kan me voorstellen dat dit voor veel mensen een dilemma is", zegt Besselink. "Je wil geen klikspaan zijn, maar het voelt misschien ook niet prettig om met hem te blijven samenwerken."

Bedrijven zijn verplicht een meldregeling in te stellen

Volgens Petra Vervoort, adviseur omgangsvormen en integriteit bij Bureau Strikt, is het voor werkgevers verstandig om een onderzoek te laten uitvoeren onder personeel over hoe zij naar de situatie kijken.

Vervoort: "Neem nu de racende piloot. De vliegmaatschappij had na de veroordeling een onderzoek moeten laten uitvoeren naar de invloed van het wangedrag op het uitoefenen van zijn functie en de werkrelatie met collega's. Dan had de werkgever veel sterker gestaan bij het ontbinden van zijn contract."

“Het is ontzettend belangrijk dat werkgevers achterhalen hoe het wangedrag leeft op de werkvloer.”
Petra Vervoort, adviseur omgangsvormen en integriteit

Maar hoe ga je het beste om met collega's die privé in de fout zijn gegaan? Dat is volgens Vervoort voor iedereen anders, maar het is belangrijk dat werknemers hun zorgen kunnen uiten of wangedrag kunnen melden. "Collega's moeten zich veilig en beschermd voelen om een melding te durven maken van wangedrag of hun zorgen te uiten over een terugkeer."

Ieder bedrijf is wettelijk verplicht daarvoor een meldregeling in te stellen. Werkgevers moeten er ook voor zorgen dat personeel op de hoogte is van deze regeling. "Werkt de meldregeling niet naar behoren, is er geen vertrouwenspersoon en geen veilig werkklimaat om het intern op te lossen? Dan kun je altijd naar het Huis voor Klokkenluiders stappen."

Iedereen heeft recht op een veilig werkklimaat

Werkgevers moeten er niet van uitgaan dat werknemers uit zichzelf zorgen uiten. "Het is daarom ontzettend belangrijk dat werkgevers achterhalen hoe het wangedrag leeft op de werkvloer", zegt Vervoort. "Zo weet je als werkgever of collega's het nog wel zien zitten om weer met iemand samen te werken."

Maar wat als iemand na zijn straf weer mag terugkeren naar de werkvloer en na een onderzoek onder collega's blijkt dat dit voor hen niet wenselijk is? "Ook dan biedt zo'n onderzoek houvast. Iedereen heeft recht op een veilig werkklimaat. Als een onderzoek aantoont dat dit bij een terugkeer in het geding is, kan dat helpen om via de rechter overplaatsing of contractontbinding af te dwingen."

Niet voorbijgaan aan normen en waarden van personeel

In haar verleden als hr-adviseur heeft Vervoort meegemaakt dat er geen onderzoek werd uitgevoerd, met heftige gevolgen. Het ging toen over een medewerker die was veroordeeld voor zware mishandeling van zijn vrouw.

"Hij mishandelde haar psychisch en fysiek op sadistische wijze. Na het uitzitten van zijn straf mocht hij van de rechter en werkgever weer terugkomen op de werkvloer." Zijn collega's pikten dat niet. "Dat hebben ze hem met geweld laten merken."

De werkgever was volgens Vervoort voorbijgegaan aan de normen en waarden van zijn collega's. "Als er een onderzoek was uitgevoerd, dan hadden collega's hun frustratie verbaal kunnen uiten en had de werkgever tot de conclusie kunnen komen dat de man beter in een andere vestiging kon gaan werken."