De coronacrisis maakte pijnlijk duidelijk hoe belangrijk zorgpersoneel is. Nu al hebben veel ziekenhuizen en zorginstellingen te weinig personeel en experts verwachten over tien jaar een tekort van duizenden werknemers. Hoe moet werken in de zorg aantrekkelijker worden, zodat het tekort weggewerkt kan worden?

Volgens statistiekbureau CBS werken er 211.000 mensen in de zorg, onder wie 133.000 gespecialiseerde verpleegkundigen en 78.000 andere verpleegkundigen. Zo'n 80 procent werkt parttime.

Daartegenover staan de cijfers over de zorgbehoefte: in 2031 kunnen ziekenhuizen met een tekort van 24.400 werknemers te maken krijgen en verpleeghuizen zelfs met een tekort van 51.900 personeelsleden. Dat bleek eind 2020 uit een onderzoek van ABF Research in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Het is voor alle partijen duidelijk dat we het tij moeten keren. Maar de vraag is: hoe?

Laat personeel één uur per week extra werken

Volgens Wieteke Graven, oprichter van stichting Het Potentieel Pakken (HPP), is het antwoord simpel: verleid bestaand personeel om meer uren te draaien. "Het is bekend dat het merendeel van het zorgpersoneel parttime werkt; ruim de helft zelfs minder dan 24 uur per week. Zoals een McKinsey-rapport uit 2018 al liet zien: als de parttimers één uur per week meer werken, zou je het arbeidskrachtentekort in de zorg kunnen oplossen."

Het probleem is volgens Graven dat binnen de zorg vooral wordt ingezet op het werven van nieuw personeel, terwijl de meeste uitval van zorgpersoneel binnen twee jaar na de opleiding plaatsvindt. "We weten uit onderzoek dat plezier in het werk de belangrijkste reden is voor zorgpersoneel om te blijven. Investeren in het welzijn van je personeel betaalt zich dus terug. Het zorgt daarnaast voor minder ziekteverzuim en uitval."

Praat met elkaar

Graven adviseert zorginstellingen met hun personeel te gaan praten. "Ga het gesprek aan met medewerkers en vraag: wat is er voor jou nodig om meer te werken? Door medewerkers de kans te bieden om hun werkomstandigheden beter te laten aansluiten bij de levensfase waarin ze zich bevinden, voorkom je dat mensen vastlopen."

Zowel werkgevers als werknemers doen volgens Graven nog veel onjuiste aannames. Werkgevers denken bijvoorbeeld dat werknemers niet meer uren willen werken, terwijl werknemers ervan uitgaan dat wijzigingen in hun contract niet mogelijk zijn. "Om zulke zaken boven water te krijgen, initieert stichting HPP gesprekken met en tussen beide partijen."

“Hoewel verschillende hogescholen inmiddels opleidingstrajecten hebben, maken ziekenhuizen daar amper gebruik van.”
Corine Latour, directeur verpleegkundige opleidingen

Volgens Corine Latour, lector en directeur verpleegkundige opleidingen aan de Hogeschool van Amsterdam, moeten zorginstellingen beter inspelen op de veranderende samenleving. "Toen ik 35 jaar geleden aan mijn opleiding hbo-verpleegkunde begon, heb ik die - als ik heel eerlijk mag zijn - met twee vingers in de neus doorlopen."

De huidige opleidingen zijn volgens Latour van een veel hoger niveau. Daarnaast wil de huidige lichting studenten na het behalen van het bachelorsdiploma ook een master volgen. "Studenten in spe die naar onze open dagen komen, vragen meteen door naar vervolgopleidingen."

Niet alle studenten willen voor vervolgopleiding praktijkervaring opdoen

En dat is wat Latour betreft precies waar de schoen wringt: "Al ver voor de coronacrisis kregen we steeds te horen dat er onvoldoende animo was voor de opleidingen voor ic-verpleegkundige en de acute zorg." Maar dat is niet waar, zegt Latour. "De toestroom nieuwe studenten is er wel degelijk, maar ziekenhuizen zeggen tegen studenten die hun bachelor hebben afgerond en een vervolgopleiding willen doen: ga eerst maar eens een half jaar of een jaar praktijkervaring opdoen. Daar hebben die studenten helemaal geen zin in, dus verkiezen ze een carrière elders."

Die terughoudendheid komt volgens Latour voort uit huiver: "We hebben het altijd zo gedaan, dus zo blijven we het doen. Ziekenhuizen zijn bang om nieuwe opleidingstrajecten uit te proberen. Hoewel verschillende hogescholen die inmiddels hebben, maken ziekenhuizen daar amper gebruik van. Wat managers en afdelingshoofden echter onvoldoende lijken te beseffen, is dat het opleiden van nieuwe mensen en het bieden van ontwikkelperspectieven voor eigen personeel leidt tot minder uitval."