Een goede carrièrekeuze maken voor de rest van je leven, is dat mogelijk? Er is geen garantie dat je de richting die je op je 18e kiest, op je 38e nog steeds ziet zitten. Carrièrespijt, hoe ga daarmee om?

Nikki Nilsen kreeg te maken met carrièrespijt. Ze was al twee keer blijven zitten op de middelbare school en voelde er niets voor om nog drie jaar door te leren. "Ik koos voor een nieuwe opleiding van maar een jaar, om te kunnen werken in de zorg. Omdat ik vroeger op het internaat ook graag hielp met de jongere kinderen, dacht ik: waarom ook niet?"

Het feit dat er altijd wel werk is in de zorg speelde mee en ook haar moeder spoorde haar aan. "Die zei altijd: 'Begin maar vast met werken en sparen, dan kan je later altijd nog iets anders zoeken.'" Zo kwam Nilsen in 2009 te werken op een instelling voor jonge kinderen.

“Eigenlijk wilde ik journalist worden, maar omdat ik inmiddels op de mavo zat werd dat moeilijk.”
Natasja van de Wakker

Het bleek haar erg zwaar te vallen om met alle problemen van de kinderen om te gaan en al snel voelde ze zich niet op haar plek. Omdat ze alleenstaand was en de rekeningen betaald moesten worden, bleef ze toch in die baan zitten. Dat mondde uit in een burn-out, waarna ze alsnog besloot te stoppen met haar werk.

Het verhaal van Natasja van de Wakker vertoont gelijkenissen. Ook zij bleef twee keer zitten en koos later voor baanzekerheid: "Eigenlijk wilde ik journalist worden, maar omdat ik inmiddels op de mavo zat werd dat moeilijk. Ik was best goed met cijfertjes en wist dat er in de financiële wereld veel werk was, dus werd dat het." Maar haar droombaan was het niet; ze had liever met mensen gewerkt.

'Vooruitziende spijt' bij het maken van een keuze

Volgens economisch psycholoog Marcel Zeelenberg, die veel onderzoek heeft gedaan naar spijt, is het een emotie die onlosmakelijk met onze keuzes is verbonden. "Spijt geeft ons richting", zegt hij. Er is volgens hem zelfs zoiets als vooruitziende spijt; bij het maken van een keuze alvast inbeelden welke emotionele gevolgen - zoals spijt - de keuze zou kunnen hebben.

Zeelenberg: "Dat kan ervoor zorgen dat je een risico mijdt of juist een risico neemt, omdat je bang bent dat je er spijt van gaat krijgen als je het niet doet. Dat beweegt mensen bijvoorbeeld om nu in bitcoin te investeren."

Spijt die achteraf wordt gevoeld kan aanzetten tot veranderingen, maar zegt volgens de economisch psycholoog niet altijd dat je bewust een verkeerde keuze hebt gemaakt. "Achteraf vergeten mensen vaak welke factoren er destijds allemaal meespeelden waardoor er misschien geen andere keuze mogelijk was."

Zoals dus bijvoorbeeld in de gevallen van Nilsen en Van de Wakker. "Dat ze nu spijt hebben, betekent niet per se dat ze destijds een betere keuze hadden," zegt Zeelenberg. "Maar het kan wel aanzetten om nu andere keuzes te maken."

'Leven is te kort om je te laten leiden door mening van anderen'

Van de Wakker bleef uiteindelijk wel zitten in haar baan. "Ik heb een tijd lang veel getwijfeld. Ik wilde me laten omscholen tot coach." Toen ze echter zag hoeveel ze financieel achteruit zou gaan, kwam ze op die wens terug. "Het werk dat ik nu doe gaat me makkelijk af en brengt goed geld in de la. Ik heb er vrede mee gesloten en houd me buiten werkuren bezig met de dingen die me interesseren, zoals een cursus psychologie."

Voor Nilsen werd de keuze om te stoppen gemaakt doordat ze ziek werd. Toch heeft ze door die ervaring wel geleerd om betere keuzes te maken, zegt ze. "Het leven is te kort om je te laten leiden door de mening van anderen. Ik kies nu voor mezelf." Nilsen is inmiddels aan het werk als schrijfcoach vanuit huis.

Perfectionisten hebben vaker spijt

Volgens Zeelenberg zijn er inderdaad meerdere manieren om om te gaan met spijt. "Als je dit voelt, hoef je niet meteen een drastisch besluit te nemen. Kijk eerst welke verschuivingen er mogelijk zijn in je huidige situatie. Bij veel werkgevers kan je je functie zelf deels herinrichten of is er de mogelijkheid om een cursus te volgen."

Of spijt echt iets van deze tijd is, met alle keuzevrijheden die we kennen? Zeelenberg denkt dat dat deels wel waar is, maar wijst daarbij vooral naar onze eindeloze mogelijkheid om informatie in te winnen. "Op sociale media zie je bijvoorbeeld wat er allemaal nog meer mogelijk is en lijken de levens van anderen altijd interessant. Dat kan ervoor zorgen dat je je eigen keuzes extra overdenkt."

Daarnaast stipt hij aan dat mensen die perfectionistisch zijn vaker last hebben van spijt. "Zij wegen keuzes langer en zwaarder. Hierdoor maken ze vaak betere keuzes, maar hebben ze ook vaker spijt. Je had immers altijd een nog betere keuze kunnen maken. Gelukkiger word je daar dus niet van."