"Wat leuk dat jij er anders over denkt" is niet bepaald een veelgehoorde uitspraak binnen bedrijven. Toch zouden we vaker zo moeten reageren, bepleiten organisatieadviseur Karien Dommerholt en sociaal psycholoog Ilja van Beest van Tilburg University.

De kern van goed samenwerken is volgens sociaal psycholoog Van Beest zowel simpel als complex. "Het draait allemaal om het verplaatsen in een ander", zegt hij. "Dit klinkt makkelijk, maar het is heel ingewikkeld. We denken te snel: wat zou ik doen als ik hem was?" Het antwoord op deze vraag wordt vervolgens zelf ingevuld. "Maar wie vragen stelt, kan proberen de ander echt te begrijpen."

Goed luisteren kan ook voor het bedrijf veel voordelen opleveren, zegt Dommerholt. Met Adrian Roest en Robert Tannemaat - met wie ze het organisatieadviesbureau Samenwerkt.nu runt - schreef ze het boek Als elke stem telt. "In veel bedrijven worden beslissingen genomen door iemand met macht of door de meerderheid. Wij willen laten zien dat het anders kan. Alleen samen kom je tot een besluit waar iedereen achter staat."

Bij een goede samenwerking is alleen luisteren niet voldoende. Er moet ook gezocht worden naar de behoefte achter het gedrag, vertelt de organisatieadviseur.

“Door naar elkaar te luisteren, kwamen ze veel sneller tot een oplossing.”
Karien Dommerholt, organisatieadviseur

Als voorbeeld voert ze de huidige tweedeling in de maatschappij aan. "Mensen zijn voor óf tegen vaccineren en voor óf tegen strenge maatregelen. Achter al die meningen zit wellicht dezelfde behoefte, bijvoorbeeld het ontlasten van de zorg." Dommerholt adviseert dan ook om de focus te houden op het gemeenschappelijke doel. "Stop met snel reageren en probeer te ontdekken waar een keuze vandaan komt."

En hoewel de tweedeling in Nederland niet zomaar is opgelost, ziet Dommerholt op kleine schaal dat goed luisteren werkt. "In het boek staat een voorbeeld van een autovrije straat. De ondernemers en winkeliers wilden er weer auto's laten rijden. Anders zouden ze te veel omzet mislopen. De bewoners waren tegen."

Uiteindelijk bleek, tijdens een gezamenlijke vergadering, dat de bewoners bang waren voor geluidsoverlast in de avond en dat de winkeliers de auto's alleen tijdens winkeltijden in de straat wilden toelaten. "Door naar elkaar te luisteren, kwamen ze veel sneller tot een oplossing."

Eerlijk of niet?

Op een gegeven moment moet er bij een samenwerking een besluit worden genomen. Van Beest zegt dat hierin altijd het eerlijkheidsargument meespeelt.

"Het eerlijkheidsargument zie je mooi terug in de politiek", vindt hij. "Het is logisch dat de partij met de meeste stemmen de meeste rechten heeft. Maar is dat wel het beste voor een coalitie? Of moeten politici zich verschuilen achter een soort eerlijkheidsregel - dat ze grootste partij zijn - om maar geen boze achterban te krijgen?" Van Beest ziet ook buiten de politiek deze eerlijkheidsargumenten meespelen in samenwerkingen.

Dat hoeft niet altijd slecht te zijn. De eerlijkheid kan ook voor een soepelere samenwerking zorgen. "Bij veel vergaderingen moeten de werknemers nog altijd zelf regelen dat ze het woord krijgen", merkt Dommerholt. "Wij geloven dat gespreksrondes - waarin iedereen elke ronde even lang aan het woord is - beter werken. Net als bij de rondvraag mogen de aanwezigen, zonder onderbreking, achter elkaar hun punten inbrengen. De rest mag pas reageren als ze zelf aan de beurt zijn. Mensen krijgen dan veel meer het gevoel dat ze gehoord worden."

Probeer het uit

Toch is het voor sommige bedrijven lastig om zo'n nieuwe vergaderstructuur te implementeren. Het staat de werknemer echter vrij om deze structuur zelf voor te stellen, zegt Dommerholt. "Vraag in een vergadering om het eens uit te proberen." Dit kan volgens de organisatieadviseur tot weerstand leiden, maar iets voorstellen kan volgens haar geen kwaad. "Het is een prima eerste stap."

Daarnaast is het voor leidinggevenden belangrijk een duidelijk doel van de samenwerking voor ogen te hebben, aldus Van Beest. "Of het nu gaat om het vooruithelpen van een land of meer producten verkopen: bepaal wat het onderliggende doel is."

Al moet hier niet de volledige focus op liggen, vertelt de sociaal psycholoog. "Mensen zijn groepsdieren. In de meeste gevallen zijn we graag samen met onze collega's." Niet alleen in de werksfeer, maar ook om even samen te praten. "Deze momenten zorgen voor sociale cohesie en daardoor kunnen mensen uiteindelijk soepeler samenwerken."