Bepalen wat precies wel en niet mag op de werkvloer kan knap ingewikkeld zijn. In deze reeks vragen we arbeidsrechtadvocaten de wet voor ons te duiden. Deze keer: In landen als Portugal en Frankrijk mag de baas je niet meer mailen na werktijd. Krijgen Nederlandse werknemers ook het recht op onbereikbaarheid?

Steeds meer landen buigen zich over het recht op onbereikbaarheid. Hoe komt dat?

Arbeidsrechtadvocaat Danielle Pinedo, partner bij advocatenkantoor Baker McKenzie: "Sinds corona werken velen van ons thuis, en werk en privé lopen veel meer in elkaar over. Daarnaast is bijna iedereen tegenwoordig altijd bereikbaar. Veel werknemers voelen daardoor druk om snel te reageren op werkberichten, ook als ze die in hun vrije tijd ontvangen. Er moet dus aandacht blijven voor de mentale gezondheid van werkenden. Dat staat ook in het wetsvoorstel dat er ligt om het recht op onbereikbaarheid in Nederland in te voeren."

Waarom is er in Nederland nog niet zo'n wet?

"Sinds Frankrijk in 2017 het recht op onbereikbaarheid vastlegde, wordt er in de Nederlandse politiek over gesproken. Twee jaar later werd er voor het eerst een wetsvoorstel gedaan. Maar je ziet in de discussies dat men zich afvraagt of zo'n wet in Nederland wel nodig is. We hebben namelijk al een Arbowet die werkgevers onder meer verplicht om te voorkomen dat werknemers psychosociale arbeidsbelasting ervaren."

“In het wetsvoorstel dat hier klaarligt, worden werknemers en werkgevers alleen verplicht om het gesprek aan te gaan.”
Danielle Pinedo, arbeidsrechtadvocaat

Hoe ziet het Nederlandse wetsvoorstel eruit ten opzichte van andere landen?

"Portugal heeft in de wet opgenomen dat werknemers buiten werktijd recht hebben op onbereikbaarheid. Als een werkgever zich daar niet aan houdt, is hij strafbaar. Dit is iets extremer dan de wet die in Frankrijk geldt. Daar moet een bedrijf zelf met de werknemers afspreken tussen welke tijdstippen ze niet gestoord mogen worden."

"In het wetsvoorstel dat hier klaarligt, worden werknemers en werkgevers alleen verplicht om het gesprek aan te gaan. Van dat gesprek moet dan een verslag worden gemaakt en dat vormt het bewijs dat je aan de wet hebt voldaan. De werkgever wordt dus niet verplicht zich aan bepaalde tijden te houden voor het sturen van werkmails."

Hoe gaat dat er in de praktijk uitzien?

"Werkgevers kunnen in het gesprek vragen hoe werknemers over onbereikbaarheid denken en wat zij ervan vinden als er 's avonds nog wordt gemaild. Deze maatregel komt misschien vrijblijvend over, maar deze wet zou kaders geven voor het voeren van een gesprek en het creëren van bewustwording over het onderwerp."

“Sommige internationale bedrijven kunnen niet altijd binnen de Nederlandse kantooruren werken. Dus voor hen werkt zo'n wet al niet.”
Danielle Pinedo, arbeidsrechtadvocaat

Is alleen een gesprek voeren wel voldoende?

"Het is niet zo dat als je het als werkgever een keer hebt besproken, je dan meteen klaar bent. Als je risico's in kaart brengt, ben je als werkgever verplicht om die te evalueren. Er zit dus een herhalingselement in. Bovendien: als een werkgever hier niets mee doet, kan er een waarschuwing volgen. Onderneemt hij dan nog steeds geen actie, dan kan een eis tot naleving of zelfs een boete worden opgelegd."

Hoe groot is de kans dat we Portugal en Frankrijk achternagaan?

"Ik verwacht niet dat het zo'n vaart gaat lopen, ook gezien de reacties op het voorstel. Sommige internationale bedrijven kunnen niet altijd binnen de Nederlandse kantooruren werken. Dus voor hen werkt zo'n wet al niet. In Nederland wordt bovendien vaak uitgegaan van de eigen verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers om er samen uit te komen. Daarbij wordt vaak gewezen naar cao's waarin het recht op onbereikbaarheid al is vastgelegd, zoals die van de gehandicaptenzorg."