Werkzoekenden van 55 jaar en ouder hebben op de arbeidsmarkt nog vaak het nakijken. Vooroordelen over oudere werknemers zijn onder meer dat ze te duur en te broos zijn en daarom kiezen veel werkgevers liever een jongere persoon. Wat is er nodig om oudere werkenden een eerlijke kans te geven?

In recent onderzoek van Nationale Vacaturebank in samenwerking met Motivaction zegt het merendeel van ruim 2.100 respondenten gediscrimineerd te zijn in het sollicitatieproces. 53 procent werd daarbij naar eigen zeggen ten onrechte beoordeeld op leeftijd.

Leeftijdsdiscriminatie is duidelijk aan te tonen als in een vacaturetekst naar een bepaalde leeftijd wordt gevraagd. Andere vormen van benadeling tijdens het sollicitatieproces of op de werkvloer zijn echter moeilijker te bewijzen.

"Het is altijd een gevoel dat je eraan overhoudt, dat je weet dat er iets niet helemaal lekker zit of dat de werkgever duidelijk naar iets anders op zoek is", zegt Jan Boerefijn, oprichter van het uitzendbureau ErvaringWerkt dat zich richt op het leveren van arbeidskrachten met de nodige jaren praktijkervaring. "Je zult vaak niet aantoonbaar kunnen bewijzen dat je wordt afgewezen vanwege je leeftijd."

Pensioenplicht geeft verkeerd signaal af

De pensioenplicht is een grote oorzaak van het stigma rondom oudere werknemers, stelt econoom Jan van Ours. "Als je een bepaalde leeftijd hebt bereikt, zegt de overheid dat je moet stoppen met werken", licht hij toe. "Daarmee zorgen ze voor institutionele discriminatie en vakbonden dragen daaraan bij. Het signaal wordt afgegeven dat je niet meer mee kunt draaien wanneer je ouder bent. Er wordt niet daadwerkelijk gekeken of je nog iets kunt."

“Doordat 55-plussers duurder zijn, worden ze vaak al niet uitgenodigd voor een gesprek.”
Jan Boerefijn, eigenaar uitzendbureau ErvaringWerkt

Het is vaak geen bewuste benadeling, zegt Boerefijn. Hij denkt net als Van Ours dat de oorzaak van het probleem dieper ligt. "Het vreemde cao-systeem in Nederland is wat mij betreft de oorzaak van discriminatie", zegt hij. "Wanneer je ouder wordt, verdien je simpelweg meer. Doordat 55-plussers duurder zijn, worden ze vaak al niet uitgenodigd voor een gesprek."

Veel werkzoekenden boven de vijftig gaan ervan uit dat ze vanwege hun leeftijd geen nieuwe baan meer zullen vinden, ziet Heleen Water, die als manager klantenservice bij Nationale Vacaturebank werkzoekenden ondersteunt. "Er bestaan onbewuste vooroordelen over oudere werknemers. Jammer, want ze hebben veel ervaring op verschillende gebieden, staan stevig in hun schoenen en zijn vaak betrokken en loyaal aan een organisatie."

Vacatures die niet meer bij de kandidaat passen

Soms is er bij een afwijzing van een oudere kandidaat echter meer aan de hand dan leeftijdsdiscriminatie, stelt zij. "Solliciteren vraagt veel van iemand, zeker als je het een tijd niet meer hebt gedaan en keer op keer wordt afgewezen. Dan is het begrijpelijk dat je de afwijzingen persoonlijk opvat. Maar als ik vervolgens met hen een sollicitatie doorneem, zie ik dat er bijvoorbeeld op vacatures wordt gereageerd die niet meer bij iemand passen of die ze in de loop van de jaren ontgroeid zijn. Het kan ook zijn dat de motivatiebrief een werkgever niet enthousiast genoeg maakt."

Oudere kandidaten hebben volgens Water vooral hulp nodig bij het opstellen van de juiste motivatiebrief en ze moeten wegwijs worden gemaakt in de jungle van het online solliciteren."

“Het zou mooi zijn als werkgevers per vacature verplicht een gesprek moeten aangaan met ten minste één 55-plusser.”
Jan van Ours, econoom

Anoniem solliciteren ziet econoom Van Ours niet als een oplossing, omdat een werkgever gedurende het proces toch wel achter iemands leeftijd komt. "Of ze kunnen het afleiden uit het aantal jaren ervaring dat iemand heeft", vult Boerefijn aan. "De cao's moeten zo veranderen dat mensen betaald worden voor de kwaliteit die ze leveren. De prijs van het inhuren van ouderen moet omlaag, want die vormt voor hen juist een belemmering. Ook denk ik dat versoepeling van het ontslagrecht zou helpen."

Van Ours denkt dat het veranderen van de pensioenplicht in een pensioenrecht op de lange termijn een groot verschil zou maken. "Daarnaast zou het mooi zijn als werkgevers per vacature verplicht een gesprek moeten aangaan met ten minste één 55-plusser, als iemand uit die leeftijdscategorie tenminste voor de baan heeft gesolliciteerd", vindt hij. "Als in ieder geval het gesprek met de kandidaat aangegaan wordt, komt een werkgever er wellicht achter dat de vooroordelen niet kloppen."