Een op de zeven Nederlandse mannen en een op de zes Nederlandse vrouwen krijgen kanker tijdens hun werkende leven. En toch weten leidinggevenden vaak niet wat ze in zo'n geval moeten doen. De beste tip? Doe geen aannames en luister goed.

Waarom voelde hij zich toch de hele tijd zo moe? Met die vraag liep Pavailly Zuniga Chaux (30), begeleider in de gehandicaptenzorg, afgelopen juli rond. Soms viel hij tijdens het rijden bijna in slaap, maar echt zorgen maakte hij zich niet. Totdat hij bloed begon te spuwen. Zijn huisarts verwees hem door naar het ziekenhuis. Daar bleek dat hij chronische leukemie heeft.

Op de dag nadat hij deze boodschap had ontvangen, ging Zuniga Chaux naar zijn werk. "Mijn leidinggevende moest huilen toen ze het hoorde, mijn zoontje stond op het punt geboren te worden." Het stelde hem gerust dat hij er met zijn leidinggevende over kon praten. "We spraken af elkaar wekelijks te bellen, dat voelde goed."

Werkgevers onzeker over hoe ze moeten handelen

Hoe ga je om met medewerkers met kanker? Veel leidinggevenden hebben moeite met het beantwoorden van deze vraag, zegt Michiel Greidanus. Hij promoveerde onlangs bij het Amsterdam UMC op het onderwerp. Veel werkgevers zijn onzeker over hoe ze met medewerkers met kanker moeten omgaan, ontdekte hij. "Omdat je er niet vaak mee te maken hebt, ben je vaak niet voorbereid en getraind."

“In mijn onderzoek zagen we dat werk soms een andere rol gaat spelen in het leven van mensen.”
Michiel Greidanus, Amsterdam UMC

Bovendien vraagt het om een andere aanpak dan bij andere oorzaken van uitval, zoals een burn-out. "Mensen associëren kanker nog vaak met overlijden, daardoor zie je dat ze afstand nemen. Terwijl iemand juist behoefte kan hebben aan contact met een manager."

De kunst is om vooral geen aannames te doen, zo benadrukt Greidanus. "Als je niet weet of iemand over werk wil praten tijdens een chemotherapie of behoefte heeft aan afstand of juist veel contact: vraag het. Ga er ook niet automatisch van uit dat mensen niet kunnen werken. Sommige mensen willen juist aan de bak."

Op den duur moet je ook weer zakelijk worden

Dat merkte Zuniga Chaux ook. Vlak nadat hij thuis was komen te zitten, wisselde zijn manager van baan. De nieuwe leidinggevende belde hem pas na een paar maanden. "Ik weet dat het niet slecht bedoeld was. Hij gaf later toe dat hij niet wist wat ik wilde. Maar als hij het gesprek met me aangegaan was, had ik hem kunnen vertellen dat ik juist behoefte aan contact heb."

Om werkgevers in dergelijke situaties beter te helpen, ontwikkelde Ragna van Hummel van Re-turn een leidraad voor leidinggevenden. "In het begin ben je als manager heel zorgzaam, maar op den duur moet je ook weer zakelijk worden. Onze leidraad helpt bijvoorbeeld bij de timing van zo'n gesprek en wat voor vragen je kunt stellen."

“Gek genoeg wil je ook weer door. Ik ben blij dat ik mezelf weer nuttig kan maken.”
Pavailly Zuniga Chaux, weer aan het werk na diagnose

Ze raadt aan suggestieve vragen te vermijden. "Vraag niet of iemand denkt dat hij volgende week weer aan het werk kan, maar informeer hoe het de afgelopen week gegaan is en of iemand het ziet zitten om weer te gaan werken." Dat biedt bovendien de ruimte om het over zingeving te hebben, tipt Greidanus. "In mijn onderzoek zagen we dat werk soms een andere rol gaat spelen in het leven van mensen. Die werkten voorheen zestig uur in de week, maar willen nu meer tijd anders besteden."

Beginnen met een uurtje werken

Zuniga Chaux begon na een behandeling van zes maanden weer langzaam met werken. "Eerst kwam ik twee dagen voor een uurtje. Ik was er vooral om anderen soms te ondersteunen. Voor mijn gewone baan moet ik fysieke inspanning leveren, dat kan ik nu nog niet." Toch is hij blij dat hij weer een beetje kan werken. "Gek genoeg wil je ook weer door. Ik ben blij dat ik mezelf weer nuttig kan maken."

Van Hummel merkt soms dat leidinggevenden wat krampachtig aan protocollen vasthouden. "Als het verzuimprotocol zegt dat iemand zijn leaseauto moet inleveren, terwijl dat het enige vervoer is waarmee diegene naar chemotherapie kan komen, dan moet je er als leidinggevende voldoende gevoel voor hebben om dat los te laten. Het is uiteindelijk echt maatwerk."