Lookalikes, slangenmelkers, matrassentesters en Netflix-ondertitelaars. In deze rubriek interviewen we de mensen met een niet-standaard antwoord op de standaardvraag: Wat doe jij eigenlijk? Dit keer Renée van den Kerkhof (29), rechtbanktekenaar.

  • Wie: Renée van den Kerkhof
  • Functie: Rechtbanktekenaar
  • Langste zitting: Drie dagen

De zaak-Nicky Verstappen, de tramaanslag in Utrecht, de Groningse bioscoopmoord: Van den Kerkhof heeft al deze strafzaken van dichtbij meegemaakt. Ze is een van de slechts tien rechtbanktekenaars van Nederland en wordt door kranten, nieuwsprogramma's, maar ook bijvoorbeeld de Netflix-serie Undercover ingehuurd. In dit beroep kan ze haar interesse voor de kunst en de rechtspraak perfect combineren.

Tekenen heeft Van den Kerkhof altijd graag gedaan en ook het recht interesseerde haar al op jonge leeftijd. Ze volgde de kunstacademie in de richting illustratie en begon zich wat later te verdiepen in rechtbanktekeningen. Tijdens een open dag van de Bredase rechtbank besloot ze een gesimuleerde rechtszaak te gaan tekenen. Bezoekers waren onder de indruk en namen haar voor een professionele rechtbanktekenaar aan. Zo ging het balletje rollen.

“Zelfs tekenaars die al tien jaar in dit vak zitten, zag ik bij de tramaanslagzaak een traantje laten.”

Zelf tekent Van den Kerkhof graag realistisch. Veel rechtbanktekenaars hebben volgens haar een eigen stijl. "Als beginnende tekenaar was ik geïnspireerd door Felix Guerain. Ik had zijn werk op televisie gezien, heel bijzonder; hij zit echt nog met potjes inkt en verf in de zaal en werkt op grote platen karton of papier."

Rechtbanktekenaar zijn gaat je niet in de koude kleren zitten. "Je hoort gruwelijke dingen", zegt Van den Kerkhof. "Dat de medemens tot zulke wandaden kan komen, is eigenlijk niet voor te stellen. Zelfs tekenaars die al tien jaar in dit vak zitten, heb ik bij de tramaanslagzaak een traantje zien laten." De moeilijkste zaak vond ze die van Nicky Verstappen. Van den Kerkhof groeide zelf op in Limburg en ging ook op groep 8-kamp naar de Brunssummerheide, de plek van de misdaad: "Toen ik dus later moest tekenen voor die zaak, kwam dat wel binnen."

Persoonlijk verlangen naar rechtvaardigheid

Toch denkt de rechtbanktekenaar dat emotie wel noodzakelijk is om haar werk goed te kunnen doen. Van den Kerkhof: "Ik doe dit werk ook vanuit mijn persoonlijke verlangen naar rechtvaardigheid. Op het moment dat ik helemaal geen empathie meer zou voelen, zou ik ermee stoppen." De narigheid die ze meemaakt, verwerkt ze door die te relativeren. "Dan bedenk ik me dat dit juist de dingen zijn die niet in de samenleving thuishoren en dat zo'n zaak mogelijk wordt gemaakt door ons sterke rechtssysteem."

In de rechtbank is Van den Kerkhof meestal alleen, en soms met één of twee andere tekenaars samen. Bij grotere zaken kan dat aantal oplopen tot zes. De tekenaars hebben een prominente plek, vooraan in de zaal, om de gezichten en emoties van de verdachten, rechters, advocaten en getuigen goed te kunnen vangen. Het belangrijkste is volgens Van den Kerkhof om de zaak zo oprecht en volledig mogelijk te verbeelden.

In de zaak-Lucia de B. in 2002 kwam er bijvoorbeeld kritiek op een tekening van een van haar collega's. De verdachte zou zijn afgebeeld als een heks. Dat riep reacties op: zij moest het wel hebben gedaan. Van den Kerkhof: "Maar ze was nog helemaal niet veroordeeld. Op zulke momenten moeten wij als tekenaar kritisch blijven en beseffen dat we bijdragen aan beeldvorming."