Een baan die je niet krijgt, een promotie die aan je neus voorbij gaat, een onverwacht ontslag - velen krijgen in hun werkende leven te maken met een teleurstelling. Maar hoe zorg je ervoor dat dat gevoel je niet verlamt?

In de afgelopen zes jaar solliciteerde communicatiespecialist Irene van Gent (41) zo'n vijftig keer. Dat verliep vaak als volgt: ze voelde dat ze een baan nodig had, solliciteerde een aantal keer in haar vakgebied. Vervolgens werd ze niet uitgenodigd, zelfs voor banen die haar op het lijf geschreven waren.

Dat demotiveerde, vertelt ze. "En dus begon ik dan weer als freelancer, maar ook dat vlotte niet." Begon ze daarna weer opnieuw te solliciteren, dan was de motivatie ver te zoeken. "En dus werd ik weer vaak afgewezen. Het was een neerwaartse spiraal."

Marcel Zeelenberg, hoogleraar Psychologie aan Tilburg University, doet als sinds de jaren negentig onderzoek naar de emotie teleurstelling en het daaraan verbonden gevoel van spijt. "Bij spijt heb je zelf een keuze gemaakt, die verkeerd uitpakt. Teleurstelling kan je ook voelen als je zelf geen keuze hebt gemaakt."

Twee soorten teleurstelling

Zeelenberg onderscheidt twee verschillende soorten teleurstelling: persoonsgerelateerde en uitkomstgerelateerde teleurstelling. "Als je een baan niet krijgt en snapt dat iemand anders beter was, dan ben je vooral teleurgesteld om de uitkomst. Dat raakt meer aan verdriet. Heb je het idee dat de commissie bevoordeeld was, dan is het persoonsgerelateerd, waarbij ook vaak woede komt kijken."

Hulpeloosheid ligt, vooral bij meerdere teleurstellingen, op de loer. "Als je verschillende keren teleurgesteld wordt, zonder dat je daar zelf invloed op hebt, dan kan je dat behoorlijk naar beneden halen." En dus stellen mensen hun verwachtingen bij of vermijden ze risico's. "Als je je nek niet uitsteekt, word je ook minder snel gekwetst." Tegelijkertijd kan een enkele teleurstelling ook motiverend werken. "Je kan het ook zien als een extra zetje om beter je best te doen."

“Als je er invloed op hebt gehad, is er een les te leren.”
Anna Staats, ondernemer en sollicitatiecoach

Ondernemer en sollicitatiecoach Anna Staats herkent dat: tot twee keer toe was ze werkloos. De eerste keer nam ze ontslag, maar afgelopen april raakte ze haar baan middenin een pandemie kwijt. Maar in plaats van bij de pakken neer te gaan zitten, besloot Staats het anders aan te pakken. Met zeven jaar ervaring als HR-manager en recruiter op zak, besloot ze haar bedrijf Toos Werkloos te beginnen, waarin ze andere werklozen helpt weer werk te vinden. "Werkloos worden is iets wat je overkomt, maar je kan wel kiezen hoe je ermee omgaat."

Het is wat ze haar klanten ook voorhoudt. "Als je er invloed op hebt gehad, is er een les te leren. Is het je overkomen, dan hoef je jezelf ook niet af te straffen."

'Mensen overschatten zichzelf vaak'

Daarmee kan teleurstelling voor een behoorlijke realitycheck zorgen, ziet Zeelenberg. "Mensen overschatten zichzelf vaak. Als iets niet lukt, kun je bij jezelf te rade gaan hoe realistisch het doel is."

Ook Van Gent wist na haar vijftig afwijzingen de moed bijeen te rapen om weer te gaan solliciteren. Na een grondige check van haar cv en motivatiebrief door een coach, vond ze een baan die goed bij haar paste. "Het heeft wat langer geduurd, maar de teleurstelling heeft nooit de overhand gekregen."