Afgelopen jaar werd de arbeidsmarkt hard getroffen door de coronacrisis. In november waren er 378.000 werklozen, ruim 54 duizend meer dan het jaar ervoor. Kunnen werkenden in 2021 betere kansen verwachten, of blijft het doorbijten?

Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie bij het UWV, vat 2020 kort samen: "Het had erger gekund." De werkloosheid steeg minder sterk dan verwacht, van gemiddeld 3,4 procent in 2019, naar gemiddeld 3,9 procent in 2020. Dat komt vooral door de coronasteun van de regering, het feit dat er vóór de crisis al krapte was op de arbeidsmarkt, en de flexibiliteit en vindingrijkheid van mensen. Witjes: "Sommige geluidstechnici regelen nu het geluid van webinars in plaats van theaters, en veel bedrijven verkopen nu online."

“De meeste planbureaus berekenen een positief en negatief scenario - maar in beide loopt de werkloosheid op.”
Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt

Valt 2021 straks mee? "Dat is heel onvoorspelbaar", zegt hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen. "De meeste planbureaus berekenen een positief en negatief scenario - maar in beide loopt de werkloosheid op. En de lonen zullen maar beperkt stijgen."

Bij een optimistisch scenario volgt een inhaalslag

Het optimistische scenario gaat ervan uit dat Nederland en buurlanden het coronavirus onder controle krijgen. Dan komt er een inhaalslag, bijvoorbeeld qua vakantie, uit eten gaan of theaterbezoek. De economie groeit dan volgens het Centraal Planbureau met bijna 3 procent, na een krimp van ruim 4 procent in 2020. De werkloosheid blijft stijgen naar meer dan de 6 procent, oftewel 175.000 méér werklozen dan nu.

Dan is er nog het negatieve scenario. Wilthagen: "Stel dat het vaccineren veel tijd kost of dat het gemuteerde virus zorgt voor een derde golf. In het slechtste geval gaat de economie nog 1 procent krimpen. De werkloosheid kan dan naar 8 procent stijgen." Daarbij lopen jongeren, zzp'ers en mensen met een flexibel contract meer risico.

Welk van de twee scenario's het wordt, of misschien een mix, zal waarschijnlijk in de eerste maanden van 2021 duidelijk worden, zodra er ook meer duidelijkheid komt over maatregelen op de lange termijn.

Blijvende effecten voor bedrijfscatering en luchtvaart

In 2021 blijft er in elk geval veel verschil tussen sectoren. Sommige herstellen volledig, andere niet. Blijvende effecten verwachten de experts bijvoorbeeld in de bedrijfscatering, luchtvaart, het openbaar vervoer en personenvervoer. Horeca, sport, recreatie en cultuur kunnen mogelijk een inhaalslag maken. En zorg, onderwijs, koeriersdiensten en hoveniersbedrijven blijven druk. Net als techniek, bouw en ICT, sommen Witjes en Wilthagen op. Kansrijke beroepen zijn bijvoorbeeld leraar, verpleegkundige, servicemonteur en loodgieter.

Toch is er geen harde verdeling tussen beroepen, waarschuwt Witjes. "Hypothetisch gezien kunnen ook ICT'ers hun baan kwijtraken als zij werken in sectoren die juist hard getroffen zijn."

Moet iedereen zich nu massaal omscholen? Witjes: "Vóór corona was de arbeidsmarkt in 70 procent van de beroepen krap, veel vacatures waren moeilijk vervulbaar. Restaurantkok was aan het begin van het jaar nog een van de meest kansrijke beroepen. Als alle koks zich laten omscholen, net zoals bouwvakkers in de vorige crisis, dan is er over twee jaar juist een enorm tekort."

“Vraag aan mensen in je omgeving wat zij bij jou aan talenten zien.”
Rob Witjes, UWV

Zorg dat opleidingen en vaardigheden up-to-date zijn

In sectoren waar blijvend minder werk is, kan omscholen wél verstandig zijn. Twee trends zijn daarbij belangrijk: digitalisering en verduurzaming. Witjes: "Ondersteunende administratieve functies worden al jaren langzaam gedigitaliseerd, door thuiswerken is dit extra versterkt."

Dus werk je in een sector met een onzeker perspectief? Zorg dan dat je opleidingen en vaardigheden voor een volgende stap up-to-date zijn. "Vraag aan mensen in je omgeving wat zij bij jou aan talenten zien. En begin nu vast met nadenken wat je wil en rondkijken, want straks is de concurrentie alleen maar groter", aldus Witjes.