Ben je niet zo productief en heb je weinig energie? Dan zou het kunnen dat je een gebrek aan daglicht ervaart. En dat heeft een behoorlijk negatieve impact op je gezondheid en werkprestaties.

We zitten midden in de donkerste periode van het jaar. Doordat thuiswerken nog steeds de norm is, kom je misschien wel nog minder buiten dan normaal gesproken in de winter. En dat is geen goed nieuws, want te weinig daglicht zien is nadelig voor je gezondheid.

"Het kan ervoor zorgen dat je slecht slaapt en overdag last hebt van vermoeidheid, concentratieproblemen en een negatieve stemming", zegt lichtonderzoeker Karin Smolders. Ze doet aan de Technische Universiteit in Eindhoven onderzoek naar het verband tussen licht, vitaliteit, prestaties en slaap.

“Het is vooral belangrijk dat het daglicht direct op je oog valt.”
Karin Smolders, Technische Universiteit Eindhoven

Waarom is daglicht zo belangrijk? Elke cel in ons lichaam heeft een eigen klokmechanisme dat wordt aangestuurd door het daglichtritme, ofwel circadiaan ritme (Latijn voor 'ongeveer één dag'). Licht heeft daarmee een directe invloed op onze lichaamsfuncties en energie. Een gebrek aan daglicht beïnvloedt de hormoonproductie en daarmee ons geluksgevoel. Ook hangt een tekort samen met een verhoogd risico op depressie, overgewicht en een hoge bloeddruk.

Minder slaap en meer lichamelijke problemen

Daglicht verhoogt het welzijn en zorgt voor een betere nachtrust, zo tonen diverse studies aan. Zo blijkt uit onderzoek van onder meer Northwestern University in Chicago dat werknemers met ramen op de werkplek werden blootgesteld aan 173 procent meer daglicht dan werknemers zonder ramen. 's Nachts sliepen ze gemiddeld 46 minuten langer dan mensen zonder ramen op het werk. Die laatste groep had meer lichamelijke problemen en scoorde lager op kwaliteit van leven.

Ook uit het onderzoek van Smolders en haar collega's blijkt dat kantoormedewerkers zich energieker voelen naarmate ze meer worden blootgesteld aan daglicht.

Er is voor daglicht nog niet zoiets als een 'aanbevolen dagelijkse hoeveelheid', vertelt Smolders. "Ons onderzoeksveld heeft nog niet vastgesteld hoeveel daglicht een mens minimaal nodig heeft. We kunnen dus niet zeggen: ga minimaal zoveel minuten overdag naar buiten of zorg dat je minimaal zoveel minuten bij het raam zit. Wat we wel weten, is dat het vooral belangrijk is dat het daglicht direct op je oog valt. Ook is bekend dat je biologische klok er het meest van profiteert als je in de ochtend en vroege middag veel daglicht ziet, en laat in de avond zo weinig mogelijk licht van bijvoorbeeld beeldschermen."

Binnen zitten met de juiste verlichting

Omdat we er niet aan ontkomen grote delen van de dag binnen te zitten, kan de juiste verlichting ook een verschil maken. De Zweedse architect en psycholoog Karl Ryberg bespreekt in zijn boek Licht hoe belangrijk goed kunstlicht is. Voor op de werkplek wordt standaard vaak een lichtsterkte van 500 lux aanbevolen, maar volgens Ryberg moet dit veel meer zijn.

In de natuur varieert zonlicht van 32.000 tot 100.000 lux. Zulk fel licht sluit volgens Ryberg aan bij onze 'biologische wortels rond de evenaar' en geeft ons brein een oppepper met een direct geluksgevoel als gevolg.

Ook is het belangrijk dat een lamp kleuren zo goed mogelijk weergeeft en niet vervormt, zoals wanneer het oranje licht van een straatlantaarn je groene jas bruin doet lijken. De 'kleurweergave' van het licht wordt uitgedrukt in CRI (color rendering index) en gaat van 70 (slecht) tot 100 (zonlicht). Ryberg is enthousiast over zogenoemde fullspectrumverlichting, dat daglicht het best imiteert.

“Vroeger stond er in de wet hoeveel procent raamoppervlakte een kantoor moest hebben.”
Ad van Zundert, ArboNed

Werkgevers zijn wettelijk verplicht om te zorgen voor voldoende daglicht en goede verlichting, maar wat dat precies betekent, wordt niet in de Arbowet gespecificeerd. "Dat komt omdat de Arbowet een kaderwet is", legt consultant en veiligheidskundige Ad van Zundert van ArboNed uit.

"Vroeger stond er wel in de wet hoeveel procent raamoppervlakte een kantoor moest hebben en hoe sterk het licht moest zijn, maar de overheid vond dat werkgevers meer verantwoordelijkheid moeten nemen en dat branches zelf moeten vaststellen wat voor hun situatie de 'best practice' is. Zo hebben tandartsen normen afgesproken voor verlichting aan de stoel en kunnen tandartspraktijken die adviezen overnemen."

Discussies over wat 'voldoende' licht is

Omdat de bepalingen in de wet zo subjectief zijn, kunnen er discussies ontstaan over wat 'voldoende' licht is, zegt Van Zundert. "Je ziet soms dat er nog van die oude tl-buizen worden gebruikt, die knipperen of niet allemaal dezelfde hoeveelheid licht afgeven. Of dat ledlampen juist voor te veel licht zorgen. Dé manier om conflicten te voorkomen is het uitvoeren van een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), die leidt tot een plan van aanpak om arbeidsrisico's te verkleinen en gezondheidsklachten te voorkomen."

“Als je thuis werkt, kun je wellicht overdag makkelijker even naar buiten.”
Karin Smolders, Technische Universiteit Eindhoven

Ook al heb je goede kunstverlichting, het blijft belangrijk om zoveel mogelijk echt daglicht te zien. Smolders ziet in deze coronatijd wat dat betreft niet alleen beperkingen, maar ook kansen. "Wij doen nu onderzoek naar daglichtblootstelling, slaap en welzijn in coronatijd. We zijn de resultaten nog aan het analyseren, maar verwachten dat een deel van de mensen juist profiteert van de flexibiliteit van het thuiswerken. Als je thuis werkt, kun je wellicht overdag makkelijker even naar buiten. En dat heeft hopelijk een positief effect op je slaapritme en je stemming."