Steeds meer werkenden helpen een naaste met zorg, het huishouden of regelzaken. Om dit te kunnen volhouden, is het belangrijk dat werkgevers het onderwerp mantelzorg bespreekbaar maken.

Elke doordeweekse ochtend loopt Bianca Goossens (49) een paar 100 meter naar haar ouderlijk huis. Daar helpt ze haar 73-jarige moeder met aankleden en ontbijten, waarna Goossens boven gaat zitten werken in haar functie van HR-adviseur voor Schiphol. Aan het eind van de dag helpt ze haar moeder met het opwarmen van de avondmaaltijd. Dan naar huis, waar ze zelf met haar man en twee dochters aan tafel gaat.

"In februari kreeg mijn moeder een hersenbloeding", vertelt Goossens. "Drie maanden daarvoor was mijn vader plotseling overleden. Na een korte opname in het ziekenhuis kwam mijn moeder in een revalidatiecentrum. Op 13 maart mocht ze een weekend met proefverlof, maar toen ik haar die zondag terugbracht, stonden we voor een dichte deur. De lockdown was net aangekondigd en er werd plaats gemaakt voor coronapatiënten. Vanaf dat moment was ik ineens mantelzorger."

Vrouwen worden vaker 'automatisch' mantelzorger

Het verhaal van Goossens illustreert wat voor veel mantelzorgers geldt: mantelzorger worden overkomt je. Dat geldt voor steeds meer mensen: volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) combineert een op de vier werkenden zijn of haar baan met mantelzorgtaken, variërend van helpen met persoonlijke verzorging, huishoudelijke of administratieve zaken.

Vrouwen geven vaker hulp dan mannen - 55 procent van alle mantelzorgers en 71 procent van alle mantelzorgers met een baan is vrouw. Volgens het SCP zouden vrouwen mogelijk eerder signaleren dat er hulp nodig is en het initiatief nemen; mannen helpen vooral als het ze wordt gevraagd. Wel ervaren vrouwen de zorg als belastender; mogelijk onder meer omdat zij voelen dat hun omgeving die rol van hen verwacht.

'Maak het bespreekbaar'

Overbelast raken is een van de risico's voor werkende mantelzorgers. "Maak daarom het onderwerp bespreekbaar op het werk", zegt arbeids- en organisatiepsycholoog Wies Kerkvliet. "Het is aan leidinggevenden om een luisterend oor te bieden, begrip te tonen en praktische oplossingen te faciliteren."

“Mantelzorgers die begrip en steun ervaren op het werk, melden zich minder vaak ziek en zijn loyaler aan de werkgever dan mantelzorgers die dit niet ervaren.”
Wies Kerkvliet, arbeids- en organisatiepsycholoog

Kerkvliet is als onderzoeker verbonden aan de stichting Werk & Mantelzorg, die als doel heeft een 'mantelzorgvriendelijk' arbeidsklimaat te realiseren in Nederland en werkgevers daarbij begeleidt. "Mantelzorgers die begrip en steun ervaren op het werk, melden zich minder vaak ziek en zijn loyaler aan de werkgever dan mantelzorgers die dit niet ervaren. Ze ervaren een betere werk-privébalans en zijn productiever. Het loont dus om een cultuur te creëren waarin de privésituatie van medewerkers bespreekbaar is."

Mantelzorgmakelaars en coaching als hulp

"Mijn moeder moest alles opnieuw leren en er moest veel worden geregeld, waaronder een rollator, bankzaken, aanpassingen in huis en een regiotaxi", zegt Goossens. "Iedereen hielp, maar omdat ik zo dichtbij woon, kwam in eerste instantie de zorg vooral op mij terecht. Dat was heel intensief. Aan het eind van de zomer merkte ik hoe moe ik was. Ik had een kort lontje en was somber. Dat beangstigde mij. Toen heb ik de hulp ingeroepen van een coach op het werk."

Schiphol heeft al aandacht voor duurzame inzetbaarheid en werk-privébalans. Zo spreekt Goossens zelf regelmatig met medewerkers en managers over manieren waarop iemand kan blijven werken bij ingrijpende levensgebeurtenissen. Het thema staat sinds een jaar echt op de agenda: 'mantelzorgmakelaars' helpen dingen regelen, en ook bij het contact met instanties. Daarnaast kunnen mensen een online programma volgen en coaching krijgen om werk en mantelzorg beter te leren combineren.

Goossens heeft er zelf veel aan gehad, vertelt ze. "Ik leerde prioriteiten te stellen en het overzicht te houden. De coach vroeg ook hoe het met míj ging. Ik kreeg de tip om mijn gevoelens en gedachten van me af te schrijven en activiteiten te ondernemen die mijn hoofd leegmaken en mijn batterij opladen. Voor mij is dat golfen met vriendinnen."

Hoe ziet een mantelzorgvriendelijke organisatie eruit?

  • Maak het onderwerp zichtbaar, bijvoorbeeld door aandacht te besteden aan de Dag van de Mantelzorg op 10 november. 
  • Er zijn wettelijke regelingen waar werkende mantelzorgers recht op hebben: calamiteitenverlof, zorgverlof en regelingen binnen de Wet flexibel werken. Communiceer deze en ondersteun medewerkers die daar gebruik van willen maken. 
  • Bespreek mantelzorg bij de 'onboarding' van nieuwe werknemers en tijdens functioneringsgesprekken. Vraag medewerkers waar ze tegenaan lopen en wat ze nodig hebben om werk en mantelzorg te kunnen combineren. 
  • Voer een onderzoek uit naar mantelzorg onder medewerkers en bespreek de resultaten op teamniveau, zodat medewerkers hun ervaringen kunnen delen. 
  • Wees alert op signalen van overbelasting. Dat zijn onder meer fysieke klachten, prikkelbaarheid, vaker enkele dagen vrij nemen, meer fouten maken en niet meer meegaan met uitstapjes of heidagen.