Aardverschuivingen op de arbeidsmarkt; we zien ze om ons heen gebeuren. Hele sectoren, zoals de luchtvaart en horeca, zitten enorm in de problemen en sturen dus vooral mensen naar huis. Toch zijn er ook groeiende branches, die nu en mogelijk ook na de pandemie om werknemers verlegen zitten. Maar wat is tijdelijk, en wat blijvend? Als je baan door corona onzeker is geworden, in welke richting heeft het dan zin te gaan zoeken?

Om te weten waar iets heen gaat, moet je allereerst weten wat de huidige stand van zaken is. En in het geval van de arbeidsmarkt is dat een bijzondere situatie, zegt Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie en -advies bij het UWV.

Zo ziet hij een duidelijke tweedeling. "Aan de ene kant de sectoren die hard geraakt zijn, denk aan de reisbranche, horeca, catering en delen van de detailhandel. Aan de andere kant doen supermarkten en bezorgdiensten het hartstikke goed, net als bouwmarkten en tuincentra. Het is dubbel: sectoren die zwaar moeten afschalen om te overleven, en andere sectoren waar juist meer werk in is."

Digitalisering sterk versneld door corona

Recruiteringsbureau Robert Half publiceert jaarlijks een gids die trends op de arbeidsmarkt signaleert, op basis van data-onderzoek en gesprekken met kandidaten en bedrijven. Managing director Frédérique Bruggeman valt het vooral op dat de vraag naar digitale vaardigheden enorm is toegenomen. "De digitalisering van werken is door de pandemie in een stroomversnelling gekomen."

Een van de grootste veranderingen zal zijn dat thuiswerken veel meer ICT-oplossingen vereist, aldus Bruggeman. Ze schat in dat meer dan 70 procent van de mensen met een kantoorbaan ook na de pandemie blijft thuiswerken, volgens een 'hybride' model: een combinatie van soms op kantoor, maar meestal thuis.

“De digitalisering van werken is door de pandemie in een stroomversnelling gekomen.”
Frédérique Bruggeman

"Bedrijven krijgen zo ook meer kansen dan vroeger, want ze kunnen in een grote poel kandidaten zoeken als dichtbij kantoor wonen niet meer nodig is", voegt ze toe.

Bruggeman denkt niet dat we terug kunnen naar hoe we voor de pandemie werkten. "We moeten onszelf heruitvinden. Mijn tip: spring op die digitale trein. Een leven lang leren is het nieuwe normaal."

Toch is er niet alleen vraag naar hooggeschoolden en digitale talenten. Witjes: "Er zijn bijvoorbeeld elektriciens en monteurs nodig, MBO-beroepen in techniek. Onderwijs en zorg ook natuurlijk, daar heb je tevens te maken met veel mensen die nu met pensioen gaan en vervangen moeten worden, zelfs nog los van de coronasituatie. En de e-commerce is booming: er zal een enorme vraag naar bezorgers zijn."

Geen sectoren afraden: personeelstekort dreigt

Witjes waarschuwt voor massaal omscholen naar een beperkt aantal sectoren. "Als je er nu niet voor zorgt dat jongeren daar kunnen blijven instromen, omdat bepaalde sectoren het op dit moment even niet goed doen, heb je zo meteen opnieuw een probleem. Vandaar dat de MBO-raad zegt dat bedrijven moeten investeren in stageplekken, om zo te voorkomen dat er straks weer een tekort is."

“Je hoeft echt niet alle koks om te scholen, maar investeer tenminste in de verbreding van diens competenties.”
Rob Witjes

Bij de vorige crisis zag je bijvoorbeeld dat afgeraden werd om voor de bouwsector te kiezen. Twee jaar later was daar een personeelstekort.

"Je hoeft echt niet alle koks om te scholen, maar investeer tenminste in de verbreding van diens competenties waardoor de arbeidsmarktkansen en uitwijkmogelijkheden worden vergroot", tipt Witjes. "Anders staan we over een paar jaar voor een dicht restaurant omdat er geen koks meer zijn. Het is echt belangrijk om goed te kijken naar korte- én langetermijnbeleid."

Bewustzijnsvernauwing

En daar wringt de schoen volgens Erik Stam, hoogleraar Strategie, Organisatie en Ondernemerschap en hoofd van de Utrecht University of Economics. "Ik signaleer een vorm van bewustzijnsvernauwing. Er moet veel geregeld worden op korte termijn waardoor langetermijndenken niet mogelijk lijkt."

Stam maakt deel uit van de Future of Work-hub, waarin onderzoek wordt gedaan naar de veranderende aard van werk en de effecten van innovatie, digitalisering en globalisering van werk en de impact ervan op het leven van mensen.

De vraag hoe de arbeidsmarkt eruit gaat zien na de pandemie, impliceert dat men weet wanneer het daadwerkelijk voorbij is, en dat weet natuurlijk niemand. Stam: "De geschiedenis laat zien dat het wel zo'n vijf jaar kan duren voordat de economie weer hersteld uit ernstige crises, dus voorlopig zijn we nog wel even zoet met corona en de veranderingen die het met zich meebrengt."

Volgens Stam heeft de digitale thuiswerkrevolutie veel potentie: "Never waste a good crisis. De winkels en kantoren die sluiten kunnen bijvoorbeeld woningen worden en daar komen handen voor aan te pas. Dus dat creëert niet alleen HBO plus-banen."

Eén ding lijkt al met al duidelijk: veertig jaar naar hetzelfde kantoor forenzen om hetzelfde werk doen, is er na corona niet meer bij.