Het aandeel vrouwelijke bestuurders en commissarissen in de top van het Nederlandse bedrijfsleven is dit jaar opnieuw toegenomen, bleek onlangs uit de nieuwste Female Board Index. En dat terwijl er in de jaren voor 2019 niets veranderde of zelfs een afname te zien was. Waar komt deze verandering vandaan?

In raden van bestuur van beursgenoteerde bedrijven ging het aandeel vrouwen van 9 naar ruim 12 procent, onder commissarissen groeide het aandeel van 27 naar 30 procent.

"De stijging is relatief gezien fors", vertelt Mijntje Lückerath-Rovers, de auteur van het rapport en tevens hoogleraar Corporate Governance aan Tilburg University. Sinds twee jaar gaat het bovendien om een trendbreuk: "In de elf jaar hiervoor bleef het aantal vrouwen in de raden van bestuur gelijk of ging het percentage zelfs omlaag."

De absolute aantallen zijn echter nog steeds niet hoog, vindt Lückerath. "Maar het wordt nu steeds meer een uitzondering als je geen vrouw in de top hebt. Het wordt langzamerhand iets om je over te schamen."

'Quotum kan de push zijn die een bedrijf nodig heeft'

Een deel van de verandering komt juist voort uit de dip in de Female Board Index van zo'n vier jaar geleden, vertelt Floor Rink, hoogleraar Organisatiegedrag. "Daar schrokken we van in Nederland: internationaal gezien liepen we duidelijk achter. Er kwamen kritische gesprekken op gang en er werd een quotum ingesteld. Daardoor zijn de aantallen omhooggegaan."

“De term 'het glazen plafond' mag er wel uit.”
Floor Rink, hoogleraar Organisatiegedrag

"Door een quotum krijg je meteen meer diversiteit, wat de push kan zijn die een bedrijf nodig heeft", zegt Rink. "Langzamerhand gaan bedrijven het dan gewoner vinden en komt er een cultuuromslag op gang. Dat is wat nu gaande is en wat je wil dat een quotum doet. Het is een noodzakelijk paardenmiddel."

Désirée Theyse, CFO bij DPA (plek zestig op de Female Board Index) sinds mei 2018

  • "Ik ben niet aangenomen omdat ik een vrouw was. Ze hebben gelet op mijn capaciteiten en vaardigheden. En zo moet het natuurlijk ook zijn. Ik zit vaak in teams met alleen maar mannen. Ik let niet zozeer dáárop, maar wel of een team goed functioneert. En dat heeft te maken met een goede mix van eigenschappen."

Niet alleen het glazen plafond is belangrijk

Rink denkt dat het kwartje gevallen is, maar dat het wel van bedrijven afhangt of de cultuuromslag slaagt. "Als men niet daadwerkelijk openstaat voor onderlinge verschillen in een bestuur, raad of in de gehele organisatie, kunnen diversiteitsinterventies onbedoeld juist negatieve effecten hebben. Dan zet je vrouwen alleen neer op topposities om de quota te halen en dat werkt natuurlijk niet."

Het heeft overigens niet alleen met de bedrijfstop te maken of er meer diversiteit komt, zegt Rink. "De term 'glazen plafond' suggereert dat er pas een probleem is als vrouwen bij de top aan de deur kloppen. Maar we weten al lang dat het gaat om het gehele pad dat vrouwen afleggen. Ze komen al strompelend aan bij de top, omdat ze allerlei hordes moeten nemen."

“Voor de nieuwe generatie geldt dat als je niet laat zien dat je divers en inclusief bent, ze niet bij je willen werken.”
Mijntje Lückerath-Rovers, hoogleraar Corporate Governance

"Er vallen gaandeweg meer vrouwen dan mannen uit. Dat zien we vooral op het moment dat er gezinnen worden gestart." Daarbij komt wat een meisje van jongs af aan meekrijgt en of ze voelt dat ze ooit een leidinggevende positie zou kunnen krijgen, zegt Rink.

Op alle niveaus zijn dus elementen die vrouwen nog tegenwerken. "De term 'het glazen plafond' mag er daarom wel uit. De bedenker van de term, Alice Eagly, heeft er ook spijt van. Ze probeert die nu te veranderen in the labyrinth."

Ingrid de Swart, lid van de raad van bestuur bij a.s.r (gedeelde eerste plek op de Female Board Index) sinds december 2019

  • "Onderschat niet het belang van goede rolmodellen. In 2017 werd ik benoemd tot Topvrouw van het jaar. Ik werkte toen nog bij een andere werkgever en na de bekendmaking hiervan zagen we 25 procent meer vrouwelijke sollicitanten. Een vrouw in de top trekt meer vrouwen aan. Waar mijn moeder moest stoppen met werken toen ze zwanger werd, ziet mijn eigen dochter een moeder die een bestuursfunctie bekleedt. Zij ziet en voelt geen enkele beperking in ambitie."

Er gloort gelukkig hoop, sluit Lückerath af. "Ik denk dat het effect heeft om de bedrijfsstructuur zichtbaar te maken, zodat sollicitanten en consumenten bedrijven kunnen beoordelen." Ze verwijst naar het Instagram-account Directiekamers, waar door mediacriticus Madeleijn van den Nieuwenhuizen de toppen van grote bedrijven worden getoond. "Zeker voor de nieuwe generatie geldt dat als je niet laat zien dat je divers en inclusief bent, ze niet bij je willen werken."