Lookalikes, slangenmelkers, matrassentesters en Netflix-ondertitelaars. In deze rubriek interviewen we de mensen met een niet-standaard antwoord op de standaardvraag: Wat doe jij eigenlijk? Dit keer Bart Heuvelmans (37), ondertitelaar van bioscoopfilms.

Wie: Bart Heuvelmans
Wat: Ondertitelaar

Zet je weleens je serie of film op pauze om de ondertitels terug te lezen? Dan heeft de ondertitelaar het werk niet goed gedaan, volgens ondertitelaar Bart Heuvelmans.

Maar hij spoort ook aan om stil te staan bij al die keren, dat je in de bioscoop zat en niet eens besefte dat je de hele tijd aan het meelezen was. "Ondertitelen is eigenlijk een van de meest ondankbare beroepen die er zijn," zegt hij grappend. "Je beste werk zal niemand prijzen. Een goede ondertitel is namelijk een ondertitel die niet opvalt."

“Ik heb vroeger zelf veel Spongebob gekeken. Een erg leuke klus!”
Bart Heuvelmans

Heuvelmans rolde dertien jaar geleden in het werk, toen hij begon op de planningsafdeling van een ondertitelbureau. Inmiddels werkt hij al 3,5 jaar als zelfstandig ondertitelaar, met name voor grote bioscoopfilms.

"Toen de bioscopen sloten door de coronacrisis, was er even wat minder werk," zegt hij. "Maar gelukkig trekt het weer aan." Op het moment zit Heuvelmans middenin de productie van de nieuwe Spongebob-film. Heuvelmans: "Ik heb vroeger zelf veel Spongebob gekeken. Een erg leuke klus dus!"

Twee regels, 42 leestekens

Ondertitelen is volgens Heuvelmans een vak apart en zeker niet hetzelfde als het vertalen van een zogenaamde platte tekst. De kijker krijgt namelijk tegelijkertijd de brontekst en de vertaling toegespeeld. Daarnaast heb je te maken met leessnelheid en beperkte ruimte. Heuvelmans: "Per ondertitel heb je twee regels en 42 leestekens per regel tot je beschikking. Daar moet je het mee doen."

Zelf hanteert hij een rustige leessnelheid van maximaal 12 leestekens per seconde. Dat is volgens hem een tempo dat de meeste mensen fijn vinden om bij te houden. Als er door een personage in een film heel snel gepraat wordt, levert dat dus een uitdaging voor hem op.

Hoe hij dit oplost? "Daar zijn verschillende trucjes voor," zegt hij. "Namen laat ik bijvoorbeeld vaak weg, als het personage al voorgesteld is. En uit een hele rij bijvoeglijke naamwoorden kies ik de meest relevante. Het belangrijkste is, dat de boodschap duidelijk blijft."

Dialogen in drama en noodkreten in horrorfilms

Hoelang hij aan een film werkt, verschilt per project. Heuvelmans: "Een dramafilm met veel dialoog vergt langer de tijd dan een horrorfilm, waarin veel stiltes zijn en iemand maar af en toe 'help!' roept."

Ook de vriendin van Heuvelmans is ondertitelaar. Samen werken ze, met de koptelefoon op het hoofd, aan de keukentafel aan hun afzonderlijke films. Kunnen ze 's avonds ook nog wel samen van een serie of film genieten? "Dat is soms wel lastig!" zegt Heuvelmans. "We hebben zeker een beroepsdeformatie en zijn geneigd om kritisch naar elke ondertitelregel te kijken. Daarom zetten we de ondertitels meestal uit wanneer we een filmavond hebben."

Met een brok in de keel ondertitelen

De films waaraan hij zelf heeft gewerkt gaat Heuvelmans alleen heel soms nog in de bioscoop bekijken. "Wanneer ik klaar ben met het werken aan een film, dan heb ik het materiaal al vier of vijf keer gezien," zegt hij. "Hoewel je per ondertitel werkt, en de film dus nooit aan een stuk ziet, krijg je toch de emotie mee. Soms zit ik met een brok in mijn keel te ondertitelen."