Na een lange dag werken óók nog een hobby beoefenen? Wie de juiste bezigheid vindt, kan er wel degelijk wat aan hebben. Maar dan moet het vooral geen 'moetje' zijn.

Drukke mensen lijken gek genoeg de meeste tijd te hebben voor een hobby: Bill Gates van Microsoft leest jaarlijks een enorme stapel boeken. Tesla-oprichter Elon Musk twittert over zijn verzameling vinylplaten die hij graag beluistert onder het genot van een glas rode wijn. En oud-talkshowhost Oprah Winfrey gaat de natuur in om te kamperen.

Het hebben van een hobby klinkt voor veel mensen wellicht wat ouderwets; het woord roept al snel associaties van postzegelverzamelingen of het sparen van voetbalplaatjes op. Maar die ontspanning is juist iets dat veel volwassenen goed kunnen gebruiken.

“Kijk je een interessante documentaire, dan activeert dat je hersenen, net als een goed boek.”
Margriet Sitskoorn, hoogleraar klinische neuropsychologie

Wie denkt dat televisiekijken ook voor ontspanning zorgt, heeft slechts deels gelijk. Want hoe aantrekkelijk het ook is om na een drukke werkdag op de bank te ploffen voor de televisie, het programma bepaalt of je hersenen zich kunnen ontspannen, legt hoogleraar klinische neuropsychologie Margriet Sitskoorn uit.

"Kijk je graag naar Goede Tijden, Slechte Tijden, dan is dat een passieve manier van ontspannen die weinig voor je hersenen doet. Kijk je een interessante documentaire, dan activeert dat je hersenen, net als een goed boek."

Hersenen nemen informatie op

Door je aandacht sterk te focussen tijdens het uitoefenen van je hobby, kom je in een bepaalde flow terecht. "Je bent dan heel erg aandachtig bezig, zonder gestrest te zijn. Dat is voor de hersenen een goede toestand om informatie op te nemen en te verwerken', aldus Sitskoorn. Of je hobby dan vissen, borduren of sporten is, maakt volgens haar niet uit. "Zolang je maar enkel met je gedachten bij je hobby bent." Wel is het zo dat een sport of een andere hobby waarbij je veel beweegt, extra goed is voor het stimuleren van je brein.

“Ik vond het leuk om een nieuwe vaardigheid te leren en alleen maar met de klei bezig te zijn.”
Rose van der Laan, bakte potten in vrije tijd

Je aandacht even vestigen op niets anders dan hetgeen je aan het doen bent: op de werkvloer, met constante afleiding, zouden we er soms een moord voor doen. Het was precies de reden dat Rose van der Laan, werkzaam in de reclamesector, een tijdje pottenbakken probeerde. "Ik vond het leuk om een nieuwe vaardigheid te leren en alleen maar met de klei bezig te zijn. Je bent vanuit je hoofd iets aan het maken, maar als je even afgeleid raakt of aan iets anders denkt, mislukt het. Dan kun je weer opnieuw beginnen."

Verval van hersenen tegengaan

Het leren van nieuwe dingen is volgens Sitskoorn een ander voordeel van het hebben van een hobby. "Door constant te oefenen, word je beter. Je test daarmee de neuroplasticiteit van je hersenen, waardoor je nieuwe verbindingen legt. Dat gaat het verval van je hersenen wat tegen."

“Door constant te oefenen, word je beter. Je test daarmee de neuroplasticiteit van je hersenen, waardoor je nieuwe verbindingen legt.”
Margriet Sitskoorn, hoogleraar klinische neuropsychologie

Van der Laan vond het uiteindelijk te veel moeite om aan een totaal nieuwe hobby te beginnen. "Natuurlijk word je met de tijd beter, maar voordat je daar bent, moet je veel geïnvesteerd hebben." Nu grijpt ze vaker terug naar een oude hobby: tekenen. "Als ik dat doe, is m'n hele hoofd leeg. Het is een soort mindfulness voor mij, waarbij ik wel over andere dingen nadenk, maar me nooit gestrest voel." Ander groot voordeel? Ze kan het aan haar eigen keukentafel doen. "Daardoor is de drempel lager om weer te beginnen."

Ook in haar werk merkt Van der Laan dat haar hobby goed van pas komt. "Ik werk in de reclame, waar je een concept vertaalt in beeld. Toch ben ik nu veel tijd kwijt aan sales, en merk ik dat ik zo toch mijn creativiteit kwijt kan." Die creativiteit gebruikt ze op haar beurt weer in het bedenken van nieuwe concepten op werk. "Zo komen mijn hobby en werk samen."

Niet alles hoeft nut te hebben

Hoogleraar Sitskoorn noemt dit een mooi bijeffect van het hebben van een hobby: je bekwaamt je in iets waar je plezier in hebt én waar je op je werk iets aan hebt. "Zo kan een nieuwe taal leren of vrijwilligerswerk doen heel ontspannend zijn, terwijl je er ook eigenschappen bij opdoet die voor je werk nuttig zijn."

Maar het moet nooit een vereiste zijn dat je hobby nut heeft, benadrukt ze. "Zodra je hobby niet meer ontspant en er dingen moeten, is het niet echt een hobby meer. Ga je er te veel in op, dan is het óf je baan, óf een verslaving. Niet alles hoeft dus nut te hebben.'