Authenticiteit is hip: overal wordt gepredikt dat je vooral jezelf moet kunnen zijn. Zelfs op sociale media als Instagram wordt ironisch genoeg opgeroepen om je échte persoonlijkheid te laten zien. Ook op de werkvloer lijkt dit steeds meer door te sijpelen: door daar jezelf te zijn, zou je gelukkiger zijn en je meer geaccepteerd voelen.

Klinkt goed allemaal, maar er zit wel een keerzijde aan authenticiteit, schrijft de Zwitser Rolf Dobelli in zijn boek De kunst van goed leven.

Hij noemt het voorbeeld van de "hyperauthentieke" Lisa met wie je hebt afgesproken voor een lunch. Ze komt te laat, verkondigt hoorbaar voor iedereen dat ze niet in dit ouderwetse restaurant wil eten, zegt dat je horloge écht niet bij je outfit kan, valt vervolgens in slaap en eet haar spaghetti met haar vingers. "Dát", zo besluit Dobelli zijn betoog, "is pure authenticiteit."

En hoewel dit een verzonnen voorbeeld is, laat een individualistische samenleving als die van ons dit gedrag wel toe, zo stelt psycholoog Steven Pont. "Wie volledig zichzelf is, laat iedere impuls toe zonder aan anderen te denken."

Pont sprak onlangs een manager die aan een medewerker vroeg of hij iets kon doen. "Die jongen, een junior die drie maanden geleden was begonnen, zei dat hij dat niet ging doen omdat hij dat niet boeiend vond."

“We praten over Tinder op werk en schelden vaker op kantoor.”
Steven Pont, psycholoog

Niet loyaliteit, maar persoonlijke groei op de eerste plek

Vroeger was het werk vooral een collectivistisch geheel, gericht op de meerderheid, benadrukt Pont. "Je begon op je negentiende bij de PTT en vertrok op je 65e met een gouden pen en een praatje van de directeur. Jij was loyaal aan je werkgever en je werkgever aan jou."

Vanaf de jaren zestig werd de maatschappij, en later de werkvloer, steeds meer gericht op het individu. "Ineens ging het niet meer om salaris, maar om persoonlijke groei."

Millennials en mensen uit Generatie Z zijn opgegroeid in een individualistische samenleving. Volgens Japie Stoppelenburg, schrijver van millennialhandboek You're A Legend and Everyone Else Sucks, zorgt dat ervoor dat de werkvloer zich steeds meer aanpast aan de mensen die er werken. "Jonge mensen denken minder na over wat ze aandoen en wat passend is qua gedrag. We praten bijvoorbeeld over Tinder op werk en schelden vaker op kantoor."

“Mensen kijken eerst wat er voor hén te halen valt, in plaats van na te denken over een groter geheel.”
Japie Stoppelenburg, schrijver

Stoppelenburg ziet het als een positieve ontwikkeling, al is er een grens. "Als jij je werk niet meer doet, dan houdt het op. Je wordt wel aangenomen om bepaalde taken te vervullen."

Dat iedereen zichzelf kon zijn en niet meer alles hoefde te doen wat de baas hem opdroeg, bracht een hoop creativiteit met zich mee. "Er bestaat weinig remming van de groep, je bent vrijer in je ideeën", aldus Pont. Maar daardoor ontstonden ook veel ego's. "Mensen kijken nu eerst wat er voor hén te halen valt, in plaats van na te denken over een groter geheel. Dat is veel moeilijker aan te sturen."

Gedrag bij je moeder of bij je manager

We zijn overigens niet standvastig in onszelf zijn, zo concludeerde de Amerikaanse Katrina Jongman-Sereno, die op het onderwerp promoveerde aan Duke University. "Mensen hebben niet altijd directe invloed op hun eigen gedrag, waardoor ze zich niet consistent in de lijn van hun persoonlijkheid, waarden, motieven en doelen gedragen", schrijft ze in haar proefschrift.

Bovendien kun je je ook niet altijd hetzelfde gedragen: dat zou getuigen van onaangepastheid en gebrek aan flexibiliteit. Je bent nou eenmaal iemand anders tegen je moeder dan tegen je manager.

“Niet alles wat in je opkomt, is in de context van de werkvloer het gevraagde.”
Steven Pont, psycholoog

"Mensen willen zichzelf zijn, maar de meeste mensen zitten niet mooi genoeg in elkaar om volledig zichzelf te kunnen zijn", zegt ook Pont. Volgens hem is het een kwestie van balans tussen collectivisme en individualisme die ervoor zorgt dat authenticiteit binnen de perken blijft. "Je wilt als bedrijf voldoende ruimte voor creativiteit bieden, maar niet alles wat in je opkomt is in de context van de werkvloer ook het gevraagde."

Niet te authentiek tegenover kennissen

Juist een bepaalde mate van sociabiliteit - je likeability voor andere mensen - draagt bij aan geluk. Niet alleen aan geluk voor jezelf, maar ook voor anderen, zo ontdekte geluksprofessor Ruut Veldhoven.

Dobelli raadt in zijn boek aan authenticiteit vooral te bewaren voor binnen relaties en nauwe vriendschappen. "Niet tegenover vluchtige kennissen en vooral niet te veel tegenover de buitenwereld."