De 'werkvijand': de hele dag hou je hem met een schuin oog in de gaten en je ergert je aan alles wat hij doet. Is die rivaliteit motiverend of vooral kinderachtig?

De kans dat je er zo'n werkvijand hebt is aannemelijk. Een Brits onderzoek onder ruim zevenduizend werknemers liet zien dat zes op de tien mensen een 'werkvijand' hebben.

Vrienden op het werk waren er ook, maar wel een stuk minder: twee op de tien werknemers zei een hechte vriendschap op de werkplek hebben. We hebben dus drie keer meer kans om ons te ergeren aan een collega, dan om met hem of haar bevriend te raken, volgens de resultaten van dit onderzoek.

Waarom je een aartsrivaal nodig hebt

Je ergeren aan een kantoorvijand is precies wat je nodig hebt om het leven op kantoor draaglijk te maken, zegt de Britse journalist en schrijver Elle Hunt. Zij schreef het boek Why everyone needs a nemesis, oftewel Waarom iedereen een aartsrivaal nodig heeft.

Als je een collega kiest als aartsvijand wordt het leven op kantoor een soort televisieshow, aldus de journalist, en dat geeft je minder het gevoel een loonslaaf te zijn met een eentonig leven.

“Als je een collega kiest als aartsvijand, wordt het leven op kantoor een soort televisieshow.”
Elle Hunt

"Als ambitieus en soms behoorlijk kinderachtig persoon, weet ik dat een ingebeelde competitie met mensen die waarschijnlijk helemaal niet met mij bezig zijn, me juist motiveert."

Die vijandschap opzoeken heeft een psychologische functie, laat Amerikaans wetenschappelijk onderzoek aan de Universiteit van Kansas zien. Door jezelf te beschouwen als iemand met belangrijke vijanden, hebben we het gevoel controle te houden over eventuele gevaren.

Liegen en commentaar leveren

Die kantoorvijand, tegenstander of aartsrivaal is volgens het onderzoek van Totaljobs meestal van hetzelfde geslacht als jij, en de samenwerking tussen jullie was ooit juist heel goed. Totdat er iets gebeurde.

Er zijn twee belangrijke redenen waarom we iemand na een tijdje aanwijzen als kantoorvijand: we kunnen er niet tegen als iemand de waarheid verdraait om in een goed blaadje te komen en ook commentaar leveren op werkprestaties van anderen is een reden om iemand tot werkvijand aan te wijzen.

“Een vijand kiezen op kantoor zorgt voor schijnveiligheid.”
Lodewijk van Ommeren

Die rivaliteit opzoeken en een werkvijand aanwijzen: dat zijn nogal kinderachtige kantooremoties. Dat zegt Lodewijk van Ommeren, die als directeur van advies- en trainingsbureau Bureau Zuidema bedrijven en professionals traint in effectieve communicatie.

"Je collega als een rivaal zien kan misschien wel helpen om meer gemotiveerd te raken, maar uiteindelijk gaat het je niet verder helpen. Rivalen moeten uitgeschakeld worden, en dat lijkt mij een kostbaar verlies van je energie."

Wedijveren met iemand kan enorm stimulerend zijn, zegt Van Ommeren. "Maar een vijand kiezen op kantoor zorgt voor schijnveiligheid. Je creëert er kliekjes en clubjes mee op de werkvloer. Dat is echt een ongezonde werkomgeving, waar niemand beter van wordt."

Heb je last van iemand? Verander dan jezelf

Heb je echt behoefte aan een kantoorvijand, zegt Van Ommeren, richt je dan op je concurrent. "Die vijand die tegenover je zit zal zichzelf niet veranderen. Als je last van iemand hebt: kijk zelf in de spiegel en verander je eigen gedrag."

De voordelen van een werkvijand, behalve het gevoel dat ze je kantoordag interessanter maken, zijn er nauwelijks: zo'n 8 procent van de ondervraagden in het Britse onderzoek zegt dat de werkvijand motiveert en meer betrokken maakt bij de organisatie. Ruim 70 procent gaat dankzij de kantoorvijand juist op zoek naar een nieuwe baan.

Van Ommeren: "Het positieve van een competitieve omgeving met rivalen is dat je het beste in jezelf naar boven haalt. Maar richt die energie dan op een extern doel, niet om je te kunnen meten aan een collega."