Veel vrouwen hebben tijdens de overgang last van opvliegers, angstgevoelens, slapeloosheid en concentratie- en geheugenproblemen. Zouden we als collega of werkgever iets meer begrip moeten tonen voor de menopauze?

Ongeveer 1,8 miljoen vrouwen in Nederland hebben op dit moment de overgangsleeftijd, maar over de klachten die deze vrouwen ervaren en hun prestaties op het werk is nog weinig bekend. In het Verenigd Koninkrijk werd het dit jaar onderzocht: meer dan 90 procent van de 1.132 respondenten vond dat de menopauzale symptomen een negatieve invloed hadden op het werk.

In Nederland werd dit jaar een literatuurstudie naar de effecten van de overgang op het werk gedaan. Vier onderzoekers van Amsterdam UMC plozen in opdracht van vrouwennetwerk WOMEN Inc. tientallen wetenschappelijke artikelen en rapporten uit.

Nachtelijk zweten, slecht slapen en stemmingswisselingen

De fysieke klachten die met deze transitie gepaard kunnen gaan, kennen veel variatie, zeggen de onderzoekers. Dat geldt ook voor de duur van de overgang. De meest genoemde klachten zijn opvliegers, nachtelijk zweten, vaginale droogheid, slecht slapen, stemmingswisselingen, depressieve of angstige gevoelens, hartkloppingen en concentratie- en geheugenproblemen.

“Hierna gaan we het hebben over de penopauze.”
Saron Petronilia

De voorzichtige conclusie is dat vrouwen met ernstige overgangsklachten problemen lijken te hebben in relatie tot werk. Ze zoeken vooral naar individuele oplossingen op het werk.

"Over de overgang wordt op het werk niet of nauwelijks gesproken. En structureel beleid op het gebied van onderzoek en organisatiebeleid om vrouwen in de overgang inzetbaar te houden ontbreekt", stellen de Amsterdamse onderzoekers.

'Ineens werd ik ontevreden en wilde ik een drastische verandering'

Helma Bakker (56) begon tijdens de overgang een zwerftocht over de arbeidsmarkt, vertelt ze. "Ik was informatiedeskundige bij Ahold, een verantwoordelijke baan. Maar ineens vond ik er niets meer aan. Dat relateerde ik niet aan de overgang, want ik wist helemaal niet dat ik daar middenin zat."

“Ik kreeg depressieve en suïcidale gevoelens. Die overgang zorgt ervoor dat oude trauma's opborrelen.”
Helma Bakker

Je wordt een onvruchtbare vrouw en dat heeft haar veranderd, zegt Bakker. "Mijn zorghormonen verdwenen, ik voelde me ontevreden en niet op mijn plek. Ik wilde een drastische verandering, zoals zoveel vrouwen in deze leeftijd. Mijn hobby's vond ik niet meer interessant, ik wilde niet meer zorgen, geen leuke dingen meer organiseren."

Bakker stopte met haar baan, ging als inspecteur bij een gemeente werken en nam na een jaar ontslag. "Ik deed mijn best, maar kreeg het werk niet onder de knie. Ik ben weer gaan werken in de zorg." Dat gaf zoveel lichamelijke klachten, dat Bakker uiteindelijk voor 80 procent werd afgekeurd.

"Ik kreeg paniekklachten en depressieve en suïcidale gevoelens. Die overgang zorgde ervoor dat oude trauma's naar boven borrelden. Ik ben inmiddels bezig met een traject om weer aan het werk te gaan als ervaringsdeskundige bij de ggz."

Overgang wordt verward met burn-out

Bedrijfsartsen, human resources, collega's en zelfs veel vrouwen weten weinig over de overgang, zegt Saron Petronilia. Zij geeft bij bedrijven workshops over het onderwerp en schreef het boek Alles wat je moet weten over de overgang.

"Ook vrouwen zelf worden overvallen door symptomen waardoor ze tijdelijk minder gaan functioneren. Het gebeurt nogal eens dat arboartsen een burn-out constateren. Dan ga je een heel verkeerd traject in als vrouw."

De overgang kan beginnen met gewrichts- en spierpijn, zegt Petronilia. En wie denkt bij zulke klachten nou aan de overgang? Bij de vermoeidheid, vergeetachtigheid, depressieve gevoelens, heftige bloedingen of paniekaanvallen die met de overgang gepaard kunnen gaan, is het volgens Petronilia erg lastig om een presentatie te houden, een afdeling te runnen of te doen alsof er niets aan de hand is.

"Maar het stopt ook. Vergelijk het met de puberteit: een emotionele rollercoaster. Daarna ben je weer net zo stabiel als in je kindertijd."

De overgang in het Britse Lagerhuis

Als het om bewustzijn gaat, kunnen we wel wat leren van het Verenigd Koninkrijk. Daar wordt het onderwerp in het parlement besproken.

Een werkplek waar geen rekening wordt gehouden met zwangerschappen is niet meer voor te stellen, zei Labour-parlementslid Carolyn Harris vorige week. "Ik ben ervan overtuigd dat er wetgeving moet komen om ervoor te zorgen dat elke werkplek een menopauzebeleid heeft, net zoals een zwangerschapsbeleid."

En Rachel Maclean van de Conservatieve Partij bracht de overgang ter sprake in het Lagerhuis. Vrouwen zouden hun werkomstandigheden makkelijker moeten kunnen veranderen als ze last hebben van symptomen die verder gaan dan de stereotiepe opvliegers, zegt zij.

Natuurlijk proces is geen zwakte

Hoe je als werkgever moet omgaan met de overgang is inderdaad - zoals Maclean zegt - flexibel, stelt overgangsexpert Petronilia. "Je hoeft geen speciaal menopauzebeleid op te tuigen. Kijk naar de regelingen die er zijn. Zo hebben veel ziekenhuizen de regeling dat nachtdiensten vanaf 58 jaar niet meer hoeven. Prima, maar dan is die overgang allang voorbij. Maak er 48 jaar van."

De overgang, zegt Petronilia, is een nieuw fenomeen op de werkvloer. Er zijn nu meer vrouwen dan ooit aan het werk en de arbeidsmarkt is nog niet geplooid naar deze klachten.

"Ik krijg van topvrouwen soms het verwijt dat ik de emancipatie dwarszit. Alsof dit natuurlijke proces een zwakte is. Vrouwen steken nu eenmaal anders in elkaar dan mannen en openheid kost tijd. Daarna gaan we het hebben over de penopauze, want daar praat echt geen enkele man over."