In Nederland moeten we er nog aan wennen, maar af en toe een dutje doen op het werk kan heel nuttig zijn.

Harm Derks slaapt regelmatig onder werktijd. Meestal na zijn lunch: "Vaak voel ik dan een dip. Na een korte powernap word ik energieker wakker."

Derks is manager van de bibliotheek van de Vrije Universiteit. Sinds oktober staan in een stille hoek van de bibliotheek twee 'sleeping pods'; luie stoelen die je als een cocon afsluiten van je omgeving.

Studenten maken gretig gebruik van de pods, vertelt hij: "Je studeert effectiever wanneer je gedurende de dag een powernap doet dan wanneer je tien uur achter elkaar doorhaalt."

Lange diensten volhouden

"Een powernap is een kort dutje van ongeveer twintig minuten", legt sportarts Kasper Janssen uit. "Dat is lang genoeg om uit te rusten en te herstellen. Als je langer slaapt, kom je in een diepere slaapfase. Als je daaruit wakker wordt, kun je na bijvoorbeeld drie kwartier een katerig gevoel hebben en kost het je een half uur tot een uur voordat je weer alert bent."

“Er wordt vergeten dat je af en toe op de rem moet trappen”
Kasper Janssen, sportarts

Janssen ontdekte het nut van de powernap toen hij tijdens zijn studietijd intensief sportte bij een roeivereniging. "Na een zware training voel je dat je lichaam herstel nodig heeft." Later, toen hij als arts op de spoedeisende hulp werkte, hielpen de hazenslaapjes hem om de soms lange diensten vol te houden.

Tegenwoordig wil Janssen ook anderen overtuigen van het belang van powernaps. Hij schreef er een boek over (De powernapparadox) en geeft workshops. We onderschatten volgens Janssen hoe intensief werk kan zijn. "Het is heel normaal dat je het gaspedaal harder intrapt als je iets af wilt maken. Maar er wordt vergeten dat je af en toe op de rem moet trappen. Je hebt ook rust nodig om goed te kunnen functioneren."

Taboe op slapen

In landen als China en Japan is het volkomen geaccepteerd dat mensen overdag in de openbare ruimte of tijdens hun werk een dutje doen. In Nederland wordt zoiets een beetje vreemd gevonden. Gelukkig is het taboe op slapen op het werk langzaam aan het verdwijnen, constateert Janssen.

"Steeds meer bedrijven krijgen door dat uitgeruste medewerkers fitter en gezonder zijn en dus een betere bijdrage kunnen leveren aan het bedrijfsresultaat. Uit onderzoek van NASA bleek bijvoorbeeld dat piloten die tijdens trans-Atlantische vluchten een powernap deden, 30 procent minder fouten maakten tijdens de landing."

Fabian Otten van het bedrijf Booztr, dat ook de sleeping pods aan de VU leverde, signaleert in ieder geval een groeiende interesse in powernap-oplossingen. Otten en een compagnon startten Booztr een jaar geleden en verkochten al pods aan meerdere ziekenhuizen, industriële- en andere bedrijven. "Er komt meer en meer aandacht voor rusten op de werkvloer", stelt hij.

Vier ruimtes bij Radboudumc om te powernappen

De IC-afdeling van het Nijmeegse Radboudumc heeft sinds kort vier ruimtes met 'powernapstoelen' waarop verpleegkundigen en artsen tijdens een rustig moment van de nachtdienst een dutje kunnen doen. "Een nachtdienst is een zware belasting", vertelt initiatiefnemer en IC-verpleegkundige Malou Van Ewijk-Dreis.

"Het is een verstoring van je bioritme, zeker omdat je meestal twee tot vier dagen achter elkaar een nachtdienst draait. Bij veel mensen slaat op een gegeven moment de slaap toe. Voorheen lagen mensen weleens te slapen op een bureaustoel, met het hoofd op tafel. Nu kunnen ze op een fijne manier even uitrusten."

De Nijmeegse pilot is een succes. Volgens Van Ewijk-Dreis maakt de meerderheid van het team geregeld gebruik van de rustruimtes en zijn artsen en verpleegkundigen daardoor merkbaar alerter en vitaler. Ook andere afdelingen van het ziekenhuis hebben al interesse getoond.

'Het gaat erom dat je ontspant'

Eigenlijk is het heel logisch om tussendoor even te rusten, legt Janssen uit: "Iedereen kent wel het gevoel van de after lunch dip. Dat heeft niet alleen te maken met de zwaarte van je lunch, maar vooral met de natuurlijke neiging van je lichaam om tussen 13.00 en 16.00 uur in de herstelstand te gaan. In onderzoeken zien we dat mensen op dat moment minder alert zijn."

Een kwart van de mensen lukt het niet om overdag te slapen, aldus Janssen. "Maar het gaat erom dat je ontspant. Alleen al door te gaan liggen, wordt je ademhaling rustiger, zakt je hartfrequentie en daalt je bloeddruk. Zelfs als je niet in slaap valt, beweegt je lichaam richting herstel en neemt daarbij ook je hersenactiviteit af."

In de zomer is de behoefte aan slaap zelfs nog iets groter, aldus Janssen. "De hitte is ook een stressfactor voor het lichaam. Niet voor niets hebben ze in mediterrane landen de siësta. Daar kunnen wij van leren."