Je hebt een promotie gekregen en bent ineens de baas over je directe collega's. Hoe je dat aanpakt zonder machtsstrijd, ruzie, of jaloezie? Dat weet deze leiderschapsexpert.

Een treetje hoger op de hiërarchische ladder; spannend, erkenning van hard werken, maar ook ineens je directe collega's aansturen en feedback geven. Dat vinden we lastig, zeggen deze experts.

Jan Vuijst, hoogleraar Leiderschap aan TIAS Business School, stelt nieuwe leidinggevenden in zijn coachingspraktijk één vraag: "Heb je al afscheid genomen van je collega's?"

Vuijst: "Je bent geen collega meer, je bent nu de baas. Hoe graag jij of je collega ook wil dat alles hetzelfde blijft: dat is het niet en dat gaat ook niet meer gebeuren."

Sociale pijn door statusverschil

Het statusverschil dat optreedt veroorzaakt sociale pijn, zegt hij. Je bent niet meer gelijk in de pikorde, en na zo'n zes weken voelt iedereen dat het niet meer hetzelfde is, zegt de hoogleraar.

"Er is iets veranderd, en dat veroorzaakt onzekerheid. Mensen zoeken dan naar iets of iemand om dat te verklaren, de 'schuld' ervan te geven en bazen zijn daar geschikt voor. Er wordt over jou als nieuwe baas gepraat, en je hoort er niet meer écht bij."

“Het contact wordt minder hartelijk, dat doet niemand expres.”
Jan Vuijst

In zijn praktijk, vertelt Vuijst, komen vaak mensen die kiezen voor demotie, omdat ze dat karakterologisch niet aankunnen. "Verwijten krijgen, collega's die met hun ogen rollen als je iets zegt, niet meer bij de groep horen: er zijn mensen die dat echt heel erg vinden."

Het contact wordt minder hartelijk, zegt Vuijst, dat is een eeuwenoud mechanisme dat onstaat uit onze behoefte aan een leider. Niemand doet dat expres. Benadruk ook dat je nu een leider bent, zegt de hoogleraar.

"Gebruik daarvoor miniritueeltjes. Ga bij vergaderingen wel op een andere stoel zitten dan eerst, en laat je neus zien op de werkvloer, maar niet andersom. Je oud-collega's hebben in de bestuurskamer niets te zoeken."

Maar maak het niet belachelijk, zegt Vuijst. "Een parkeerplaats alleen voor de baas is natuurlijk onzin. Dat is een pedant maniertje om je status te laten zien."

Cursus baas spelen

Jezelf trainen als nieuwbakken leider: dat kan bij de cursus van Thea Gevers. Zij ontwikkelde een leiderschapstraining die, vertelt ze, al jarenlang een gat in de markt is. "Als collega 'de baas spelen'", heet de training. De baas spelen, staat expres tussen haakjes, vertelt Gevers, want dat is precies waar nieuwe leidinggevenden mee worstelen.

“Je collega's niet teleurstellen vinden mensen heel belangrijk.”
Thea Gevers

Gevers ontwikkelde de training voor het VUMC voor de zogenoemde 'meewerkende leidinggevende'. "Seniors worden ze dan genoemd, of coördinatoren. Zij krijgen er ineens leidinggevende taken bij, maar zitten officieel niet in de hiërarchie. Je blijft dus een directe collega, maar moet hen ook aansturen."

Vaak gebeurt zoiets toevallig, omdat iemand toch al veel verantwoordelijkheid naar zich toe trok, en dat wordt erkend met een nieuwe titel en taken, aldus Gevers.

In de zorg, een softe sector, is behoefte aan leiderschapstraining

Medewerkers uit de zorg volgen de training, maar inmiddels ook leidinggevenden uit andere sectoren. "De cursus is ontwikkeld voor zorgpersoneel, bij uitstek een softe sector waarin mensen het niet prettig vinden ineens boven de ander te staan."Toch zal dat wel moeten, zegt Gevers, anders is de positie niet vol te houden.

"Collega's niet teleurstellen vinden veel mensen belangrijk. Dus gaan ze werk overnemen, om maar geen scheve blikken te krijgen. Vermoeiend, want ook van degene boven jou krijg je van alles op je bord. "

Nieuwe leidinggevenden willen hun oude collega's niet teleurstellen, en daar kunnen zij weer gebruik van maken, zegt Gevers. "Ze kunnen er een beetje lui van worden, en de leidinggevende vindt het wel prima dat er iemand is die de kastanjes uit het vuur haalt."

Zo speel je de baas over collega's:

  • Word nooit samen dronken, zegt Jan Vuijst. "Je hoort nu bij een ander primair team, die van de directeuren. Ga met hen dronken worden, niet met je oud-collega's."
  • Breek het ijs door je oud-collega's bij elkaar te roepen en durf te zeggen dat je het niet alleen kan.
  • Zorg dat je weet wat je taken zijn als leidinggevende. Als collega's taken naar jou toe schuiven omdat je nu eenmaal de nieuwe baas bent, is het goed om te weten of dat terecht is. Gevers: "Collega's kunnen gewoon lui of afgunstig zijn en jouw ongemak wel handig vinden."
  • Wees authentiek, en ga niet proberen op commando je medewerkers te inspireren. Dat wordt heel genant, zegt Vuijst.
  • Zorg voor een eerlijke werkverdeling, waarin iedereen zijn eigen taken uitvoert.
  • Ga geen ja-neediscussie aan met lastige collega's die weigeren te luisteren. Een escalatie schiet niet op, dus schakel jouw leidinggevende in bij structurele problemen.
  • Speel open kaart over waar je moeite mee hebt, en ga niet stiekem je beklag doen over collega's naar jouw leidinggevende.
  • Durf nee te zeggen tegen je oude collega's.