Een stapje terug doen in je carrière: voor sommigen is het noodzaak, anderen kiezen er bewust voor. Wat brengt het ze eigenlijk? En wat zijn naast het salarisverlies de nadelen?

Een nieuwe reorganisatie bood marketeer Jos van Dam drie jaar geleden de mogelijkheid om eens over zijn carrière na te denken. "Wilde ik, als 63-jarige, nog een stapje hoger op de carrièreladder of kon ik beter iets anders gaan doen?"

Met het idee dat het voor jongere managers tijd was om zich te ontwikkelen, deed Van Dam in overleg met zijn werkgever Aegon een stapje terug.

"Ik vond het heerlijk dat ik me niet meer bezig hoefde te houden met verslagen schrijven en me weer kon focussen op m'n project", vertelt Van Dam.

Bedrijven willen mensen langer binnenboord houden

Het lijkt zo logisch: je begint je carrière en je komt in een steeds hogere functie te werken. Maar wat als dat niet de juiste keuze is?

Hoeveel mensen een zogenoemde demotie meemaken, is lastig te zeggen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende in 2016 dat 1 op de 25 medewerkers die al langer dan twee jaar voor dezelfde baas werkte dat jaar in functie achteruit was gegaan.

“Ik vond het heerlijk dat ik me niet meer bezig hoefde te houden met verslagen. schrijven”
Jos van Dam, voormalige manager

Uit het rapport HR Trends 2017-2018 van adviesbureau Berenschot blijkt dat bijna 40 procent van de meer dan duizend onderzochte organisaties demotie gebruikt om medewerkers langer binnenboord te houden. Dit doen de bedrijven vooral met het oog op duurzame inzetbaarheid van oudere medewerkers of mensen met gezondheidsklachten.

Dat laatste was voor Astrid van de Nieuwenhof (35) de reden om niet langer als consultant te werken, maar als planner binnen hetzelfde bedrijf aan de slag te gaan. Na een ongeluk ontwikkelde ze reumatische klachten, waardoor ze niet meer zoveel in de auto kon zitten om klanten te bezoeken. "Toen de functie op de planning vrij kwam, vroeg het management me en besloot ik ervoor te gaan."

Mist ze haar oude baan nooit? "Toen mijn baas laatst gekscherend tegen me zei dat hij me wel érg goed kon gebruiken bij een klant, twijfelde ik toch even. Ik mis die uitdaging."

Medewerkers zijn minder tevreden over werkzaamheden

Het is een veelgehoorde klacht onder mensen die een demotie meemaken, zo blijkt uit onderzoek van René Schalk, bijzonder hoogleraar Sociaal Werk aan de Universiteit van Tilburg. Medewerkers zijn vaak minder tevreden over hun werkzaamheden, terwijl gevoelens van emotionele uitputting niet verminderen.

Ook Richard Jongsma, die het boek Demotieverhalen schreef, herkent deze klacht. "Je kunt niet zomaar iemand verplaatsen en er geen aandacht meer voor hebben."

“Je wordt anders behandeld door klanten die je functie minder op waarde schatten.”
Jos van Dam

Voor Van de Nieuwenhof bood een uitbreiding van haar functie soelaas om het werk weer uitdagender te maken. "Ik mag nu een kenniscentrum opzetten binnen het bedrijf, waardoor ik mijn ervaring toch nog kan inzetten. Met mijn hersenen is niets mis, m'n lichaam wil alleen niet altijd meewerken."

Ze vond het in het begin wel lastig om een stap terug te doen. "Je wordt soms anders behandeld door klanten, die je in een lagere functie minder op waarde schatten."

Dat herkent Van Dam: hij werd niet meer om advies gevraagd door de directie, iets wat bij zijn vorige functie hoorde. "Je ontleent toch ook status aan je baan."

Demotie kan voorbereiding op pensioen zijn

Een demotie kan overigens met van alles te maken hebben, legt Jongsma uit. "Opgroeiende kinderen, het afronden van een studie of simpelweg een betere werk-privébalans. Ook kan het dat een promotie tegenvalt en dat het leidinggeven iemand niet ligt. Het is goed dat een werkgever het gesprek daarover openhoudt."

Bovendien is demotie volgens Jongsma een goede optie nu mensen langer moeten doorwerken. "Niet iedereen wil altijd op topniveau blijven spelen, dus op die manier kun je makkelijker afbouwen."

Het is precies waar Van Dam van Aegon achteraf gezien zo blij mee is. "Was ik al die tijd als marketingmanager blijven werken en daarna in een klap gestopt met werken, dan was ik in een zwart gat gevallen."

“Niet iedereen wil altijd op topniveau blijven spelen.”
Richard Jongsma, schrijver

En hoewel een demotie vaak gepaard gaat met minder salaris, merkt Van Dam daar in zijn pensioen nu weinig van. "Dat was grotendeels al opgebouwd, dus daar hoefde ik het niet voor te laten."

Jongsma prijst nieuwe pensioenwetgeving waarbij niet meer automatisch van het laatst betaalde loon wordt uitgegaan. "Vroeger was je een dief van je eigen portemonnee, maar tegenwoordig kun je dus een stapje terug doen zonder er financieel op achteruit te gaan."