In het hele land staakt het openbaar vervoer dinsdag. Als er niets verandert in de pensioenregeling, komt er binnenkort nog zo'n actie, dreigden de vakbonden dinsdag al. Hoeveel zin heeft een actie als deze eigenlijk?

"Als wetenschapper zeg ik: dat is lastig te zeggen, je weet immers niet wat er zou gebeuren als ze het niet zouden doen", zegt Agnes Akkerman, hoogleraar Arbeidsverhoudingen aan de Radboud Universiteit.

Daar sluit Evert Verhulp, hoogleraar Arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, zich bij aan: "Het is onmogelijk om een nulmeting te doen."

Tegelijkertijd denken beiden dat het belangrijk is dat vakbonden laten zien dat ze veel mensen kunnen mobiliseren. "We weten dat je met zo'n actie de boel onder druk zet", zegt Verhulp. "Ik durf daarom wel te stellen dat staken zeker zin heeft."

Geslaagde acties in metaal- en schoonmaaksector

Succesvolle acties van de afgelopen jaren laten dat ook zien. Verhulp: "Onlangs nog, in de metaalsector, werd na stakingen een beter akkoord bereikt dan wat de bedrijven eerst op tafel legden. Die werkgevers zeggen dan natuurlijk dat de stakingen hier niets mee van doen hebben, maar dat doen ze vermoedelijk ook om toekomstige acties tegen te gaan."

Ook een actie met goede gevolgen: de schoonmaakstakingen van een paar jaar geleden. Akkerman: "Schoonmakers maakten stations en pleinen uit protest dagenlang niet schoon. Ze voerden actie voor een beter loon en omdat ze bij ziekte pas na twee onbetaalde dagen betaald kregen."

"Dat werd door de bonden geframed als een vraag die niet alleen om meer loon ging, maar ook om respect. De uitkomst van de onderhandelingen was goed, én de vakbonden kregen er meer leden bij. Ze hadden laten zien dat je verenigen in een groep helpt."

Steeds minder leden van vakbonden

Dat van vakbonden wordt gezegd dat ze door hun teruglopende ledenaantallen niet langer relevant zijn, is volgens Akkerman dan ook ongegrond. "Slechts 19 procent is nog maar lid, wordt dan aangehaald. Maar met zo'n actie als vandaag laten bonden zien: we kunnen veel, en het vertrouwen in ons is groter dan ons ledenaantal; als wij willen, ligt het hele land plat."

“Nederlanders zouden wel weer wat meer mogen staken.”
Evert Verhulp, hoogleraar Arbeidsrecht

Verhulp ziet een verband tussen de stagnerende inkomens en terugloop van het aantal vakbondsleden. "De Nederlandsche Bank en de OESO zeggen al langer dat de reële inkomens van werknemers afnemen, en dat gaat samen met de afnemende vakbondsgraad."

"Nederlanders zouden wel weer wat meer mogen staken", zegt hij. "In de jaren zeventig en tachtig staakten werknemers van de Rotterdamse haven elke keer als er iets veranderde wat ze niet zinde. Bedrijven vielen dan soms zelfs om door de grote invloed van die actievoerders. Ik zeg niet dat dat terug moet komen, maar het zegt wel iets over de invloed van groepen werknemers."

'Belgen gijzelen hun werkgever'

In vergelijking met andere landen is het in Nederland überhaupt minder in zwang om het werk neer te leggen of scherp actie te voeren. "In een land als België vinden mensen de gijzeling van een werkgever zelfs legitiem - dat wil zeggen: haar of zijn kantoor blokkeren zodat zij of hij niet naar huis kan", aldus Akkerman.

"Of denk aan Frankrijk, waar in 2015 boze Air France-werknemers de pakken van twee directeuren kapotscheurden nadat die het verdwijnen van 2.900 banen hadden aangekondigd. Zulke acties zijn in Nederland ondenkbaar."

"Blijkbaar zijn we toch meer van het polderen. Onze vakbonden zijn minder militant. Maar het is ook nogal wat hè, iemand van de vrijheid beroven", zegt Akkerman.

“Onze vakbonden zijn minder militant.”
Agnes Akkerman, hoogleraar Arbeidsverhoudingen

Zelfs minder agressieve acties worden minder gevoerd in Nederland. "In Frankrijk is het aantal stakingsdagen per duizend medewerkers jaarlijks 120, terwijl dat bij ons tussen de vijf en tien is", vertelt Verhulp. "Mensen vinden het hier vervelend om te staken; doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Dat is deel van het poldermodel. Je moet met z'n allen pompen of verzuipen."

2015: Een van de topmensen van Air France vlucht, in een gescheurd pak, weg van zijn boze werknemers.

'Actievoerders spreken voor groot deel van bevolking'

Of de acties van dinsdag iets zullen opleveren, weet ook Akkerman niet. "Ik denk wel dat het een belangrijk signaal naar de politiek is dat twee derde van de burgers zich ondanks het ongemak achter de stakers schaart, zoals uit een opiniepeiling blijkt. Blijkbaar spreken de actievoerders voor een groot deel van de bevolking."

Verhulp: "Een grootschalige actie als deze laat in elk geval wel zien dat vakbonden macht hebben. De staking kost iedereen geld, van ov tot medewerkers en reizigers. Door deze macht aan te tonen, zal de invloed van vakbonden toenemen."