Tweede Pinksterdag, Hemelvaart, Koningsdag, 5 mei: om dan óók nog de internationale Dag van de Arbeid te vieren, dat gaat werkgevers in Nederland te ver. Maar niet heel Nederland laat deze dag van protest zomaar aan zich voorbijgaan.

Wij hebben dan weer Koningsdag, zegt werkgeversorganisatie VNO-NCW, en op 1 mei demonstreren is nu eenmaal geen Nederlandse traditie. Er zijn bij het VNO-NCW geen werkgevers bekend die in de cao vast hebben gelegd dat 1 mei een doorbetaalde vrije dag is om de Dag van de Arbeid gepast te vieren.

Maar als het aan vakbond FNV ligt, zou Nederland zich best wat meer bewust mogen zijn van onze verworvenheden.

"We kennen hier geen traditie van staken, en de eis om 1 mei vrij te zijn, ligt niet op de onderhandelingstafel. Toch zijn er mensen die vrij nemen om stil te staan en ons arbeidsrecht te vieren", zegt een woordvoerder.

'Wij kregen de achturige werkdag zonder bloedvergieten'

Dat Nederlanders geen vrij hebben op de Dag van de Arbeid is vooral ontstaan door de relatief vredige manier waarop vakbonden en werkgevers met elkaar omgingen, vertelt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit van Tilburg.

De Dag van de Arbeid komt uit de Verenigde Staten, toen vakbonden de werkdag eind negentiende eeuw wilden verkorten naar acht uur. Op 1 mei 1886, de dag dat de contracten werden vernieuwd, besloten de Amerikanen te staken. Tijdens de rellen die volgden, vielen er in Chicago zeker elf doden.

“In Nederland vroeg niemand om een vrije protestdag zoals in andere landen”
Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt Universiteit Tilburg

Deze Haymarket-affaire werd in 1889 door de Tweede Internationale, een samenwerkingsorganisatie van socialisten, aangehaald toen het besluit werd genomen elke 1 mei te demonstreren voor de achturige werkdag. Nederland deed daar destijds ook aan mee.

De achturige werkdag werd in 1919 ingevoerd in Nederland, maar dat ging zonder rellen of bloedvergieten. Nederland was in die tijd al een polderland aan het worden, een vrije dag om te demonstreren werd niet toegekend door de overheid en niemand vroeg erom zoals in andere landen, legt de hoogleraar uit.

Protestliederen en een Amsterdamse mars

Helemaal genegeerd wordt de Dag van de Arbeid ook weer niet. Het Rijswijks strijdkoor zal woensdag zingen bij het Troelstra-monument in Den Haag. Internationale protestliederen staan op de agenda, over verzet en onderdrukking.

En sinds vier jaar heeft de FNV de Europese traditie om te demonstreren nieuw leven ingeblazen. Een grote groep FNV-leden zal op 1 mei een mars houden door Amsterdam. Nederland moet socialer worden, zegt de vakbond.

“Werkenden, ex-werknemers, vrijwilligers of mantelzorgers: dat zijn de helden”
Han Busker, voorzitter FNV

"Een groot deel van de welvaart gaat naar het bedrijfsleven en aandeelhouders. Miljoenen Nederlanders houden ons land iedere dag draaiend, als werkende, ex-werknemer, vrijwilliger of mantelzorger: dat zijn de helden. Samen kunnen we Nederland socialer maken", zo kondigt Han Busker, voorzitter van FNV de Dag van de Arbeid aan.

Tijdens de demonstratie zullen FNV-leden die werken in callcenters, jeugdzorg, schoonmaak en bij gemeenten spreken over onderwerpen als energietransitie, werken maar toch arm blijven en pensioen. Dat doen ze uit solidariteit, zegt Silvia Pilger van de FNV. Alle werknemers van de FNV zijn zelf ook vrij op woensdag.

“Mensen willen solidariteit laten zien, en komen met ons demonstreren”
FNV

Pilger: "Een vrije dag betekent niet dat je op een terrasje moet gaan zitten. Mensen maken zich zorgen om collega's die zwaar werk doen en de pensioenleeftijd niet gezond kunnen halen, ze zijn solidair met mensen die geen goede cao hebben en ze vieren wat we hebben bereikt: de achturige werkdag, goede contracten en een veilige werkvloer."

Naast de werknemers van FNV zijn er meer mensen toch vrij op 1 mei vanwege de Dag van de Arbeid. Voor ambtenaren van de gemeente Amsterdam is 1 mei een officiële, doorbetaalde vakantiedag.

Maar, zegt een woordvoerder van de gemeente, alleen voor zover het werk het toelaat. Het vuilnis wordt opgehaald, handhavers doen hun werk en de stadsloketten zijn open. "Ook ik zal mijn telefoon moeten opnemen als ik word gebeld."

Schoonmakers zijn vanaf volgend jaar vrij

Schoonmakers kregen eind vorig jaar goed nieuws. Ze hebben recht op een doorbetaalde vrije dag op 1 mei of op de verjaardag van de werknemer. Het is de eerste cao in Nederland waarin weer wordt vastgelegd dat de Dag van de Arbeid een vrije dag kan zijn.

Op officiële feestdagen binnen de EU geldt een aangepaste dienstverlening voor het betalingsverkeer. Dat betekent dat er geen aandelen worden verhandeld op de Amsterdamse beurs, en er geen betalingsverkeer mogelijk is op 1 mei. Nederland werkt, maar de het grootste deel van Europa niet.