6 procent van alle werkenden in Nederland heeft in 2017 te maken gehad met ongewenste seksuele aandacht van externen, zo bleek maandag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Onder verpleegkundigen is dit aandeel maar liefst 31,7 procent. Wat doe je als dit je overkomt?

Naast ongewenste seksuele aandacht van externen, kun je die natuurlijk ook krijgen van collega's of leidinggevenden. Daar had vorig jaar 2,1 procent van de werkenden mee te maken.

Onder seksuele intimidatie vallen niet alleen overduidelijk ernstige gebeurtenissen als aanranding en verkrachting, maar ook bijvoorbeeld intieme vragen, seksueel getinte opmerkingen en een ongewenste arm om je schouder.

"Het gaat dan vaak om collega's onderling, waarbij de mannelijke collega over de grenzen gaat van de vrouwelijke collega, zo van: 'Zal ik je nek even masseren?' Of iemand die een collega op een ongepaste manier troost", vertelt voorzitter Margriet Maris van de Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen (LVV).

Ongewilde aanrakingen en seksuele grappen

De meldingen die bij de LVV binnenkomen, gaan vaak over zaken als ongewilde aanrakingen en seksuele grappen.

In het geval van aanranding en verkrachting, waar heel af en toe melding van gedaan wordt, adviseert de vereniging de melder dringend toch echt aangifte te doen. "Het argument dat mensen over de streep trekt, is dan vaak dat ze willen voorkomen dat het ook een ander overkomt", zegt Maris.

Uit onderzoek van vakbond FNV bleek vorig jaar dat seksueel getinte grapjes de meest voorkomende vorm van seksuele intimidatie op de werkvloer zijn. De helft van alle werknemers is hier weleens tegen aangelopen.

Ook seksistische en seksueel getinte opmerkingen komen vaak voor. 12 procent van de ondervraagden is weleens ongewenst aangeraakt, terwijl 2 procent is aangerand of verkracht. Vrouwen hebben veel meer te maken met seksuele intimidatie op het werk dan mannen.

Slachtoffers ervaren vaak woede, angst en stress

De gevolgen van seksuele intimidatie kunnen groot zijn. Volgens het Arboportaal van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ervaart meer dan de helft van de slachtoffers negatieve gevolgen, zoals woede, angst, stress, slapeloosheid en zelfs burn-outklachten.

Maar wat voor de één seksuele intimidatie is, is voor de ander een onschuldige aanraking. Waar ligt de grens? Volgens Maris is er eigenlijk altijd sprake van een grijs gebied. "Het is voor iedereen anders, maar wij gaan uit van het gevoel dat de melder eraan overgehouden heeft."

Omdat het zo vaag is, komt het volgens Maris voor degene die de seksuele intimidatie gepleegd heeft regelmatig als een verrassing dat die zo'n negatief effect heeft gehad. "Dan is een goed gesprek vaak een oplossing."

“Mensen zijn zo verbaasd op het moment zelf, dat ze verstijven.”
Margriet Maris

'Bepaal je eigen grenzen'

FNV adviseert mensen die op de werkvloer in aanraking komen met seksuele intimidatie om meteen duidelijk te maken dat je er niet van gediend bent als iemand je lastigvalt. "Jij bepaalt je grenzen. Hoe eerder je dat doet, hoe beter", aldus de FNV.

Maris van de LVV tekent aan dat dit in de praktijk vaak niet gebeurt. "Mensen zijn zo verbaasd op het moment zelf, dat ze verstijven. In de kroeg ben je op zoiets voorbereid, op het werk niet. Maar lig je er vervolgens twee nachten van wakker, onderneem dan alsnog actie. Klop aan bij een vertrouwenspersoon of een leidinggevende."

Volgens de FNV is het slim om eerst op papier te zetten wat er precies gebeurd is. En om bij collega's te vragen of zij misschien hetzelfde ervaren hebben.

Werkgevers zijn verplicht voor veilige omgeving te zorgen

In de Arbowet zijn regels opgenomen rond intimidatie en agressie. Dit valt onder de noemer psychosociale arbeidsbelasting. Werkgevers zijn verplicht om voor een veilige werkomgeving te zorgen.

Maatregelen die de werkgever kan nemen, zijn bijvoorbeeld een vertrouwenspersoon benoemen en de werknemers voorlichten over seksuele intimidatie. Zij moeten weten dat seksuele intimidatie niet geaccepteerd wordt.

Ook een gedragscode en een klachtenprocedure opstellen kan helpen, met duidelijke sancties als het beleid niet nageleefd wordt.