LUXEMBURG - Artsen, verpleegkundigen en andere werknemers die 's nachts wachtdiensten moeten draaien in hun instelling, moeten daarvoor volledig worden doorbetaald, zo blijkt uit een arrest van het Europees Hof van Justitie.

Dat stelde dinsdag een Duitse arts, die klaagde over zijn piketvergoeding, volledig in het gelijk. Voor het Hof is doorslaggevend of een werknemer tijdens zijn wachtdienst verplicht fysiek aanwezig is in bedrijf of instelling. Als dat zo is, heeft hij recht op loon, zelfs wanneer hij die nacht niets heeft hoeven doen en heeft kunnen slapen.

De zaak is aan het rollen gebracht door arts-assistent Jäger die klaagde over zijn nachtvergoeding in een ziekenhuis in Kiel in Duitsland. Hij krijgt alleen betaald voor de uren dat hij daadwerkelijk medische ingrepen verricht en niet voor de uren die hij in een slaaphokje in het ziekenhuis doorbrengt.

Het Hof heeft een EU-wet over arbeidstijd als uitgangspunt genomen. Daarin wordt arbeidstijd niet alleen gedefinieerd als de uren waarin de werknemer arbeid verricht, maar ook de uren die hij ter beschikking van de werkgever staat. Daarom, zo meent het Hof, heeft een employé die op een door de werkgever aangewezen plek aanwezig moet zijn, recht op loondoorbetaling.

Het arrest van het Hof heeft gevolgen voor alle landen van de Europese Unie, dus ook voor Nederland. De Europese Commissie gaat dat als dagelijks bestuur van de EU in kaart brengen.

In Nederland hebben verzorgingshuizen, verpleegtehuizen en gehandicapteninstellingen wachtdiensten of slaapdiensten. Een woordvoerder van ambtenarenvakbond Abvakabo FNV schat dit aantal op duizend.

"Duizenden werknemers draaien daar wachtdiensten." Voor een slaapdienst van acht uur krijgen zij twee uur loon uitbetaald plus een nominale vergoeding. Volgens het arrest is een volledige werktijdvergoeding plus het nominale bedrag op zijn plaats.

Sommige Nederlandse ziekenhuizen kennen zogenoemde aanwezigheidsdiensten. Volgens het arrest geldt aanwezigheid als arbeidstijd. Dit heeft volgens de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) tot gevolg dat arsten en vooral arts-assistenten minder kunnen worden ingezet. De NVZ kan nog niets zeggen over het aantal artsen dat hierdoor extra nodig is, of de extra loonkosten die het arrest tot gevolg heeft.

Advocaat Ludwig Ongenae, die optreedt namens de vakbond Abvakabo FNV, ziet in het arrest van dinsdag een opsteker voor nog meer beroepsgroepen. "Ik bereid een zaak voor van een Rotterdamse brandweerman die 's nachts op de kazerne moet blijven. Ik vind dat ook arbeidstijd. De parallelen met het arrest zijn duidelijk. U kunt ervan uitgaan dat ik deze uitspraak ga benutten", zegt Ongenae.

Ook in de gezondheidszorg en in het ambulancevervoer kunnen werkgevers geconfronteerd worden met een eis tot loondoorbetaling, schat de advocaat in. Onduidelijk is of dat niet heel duur gaat worden voor de samenleving. Ongenae vindt dat dat zijn zaak niet is. "Ik heb te maken met een juridische situatie."