'Mensen begrijpen hun pensioen niet'

AMSTERDAM – Om de AOW betaalbaar te houden moet de pensioenleeftijd naar 70 jaar, zegt hoogleraar Fieke van der Lecq. Daarnaast zal de groeiende behoefte aan zekerheid over het aanvullend pensioen leiden tot 'minder fondsen en eenvoudige regels'.

In de politieke rubriek 2030 blikt NU.nl met een expert op een bepaald onderwerp vooruit naar het jaar 2030. In deze aflevering Fieke van der Lecq, hoogleraar pensioenmarkten aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, over pensioenen.

Moet de AOW-leeftijd naar 67 jaar om de regeling betaalbaar te houden?

"Voor de AOW geldt dat we met zijn allen langer leven en dat de Nederlandse samenleving vergrijst. Om de AOW betaalbaar te houden zullen we de verhouding tussen het aantal werkenden en gepensioneerden moeten verbeteren."

"Langer werken is de beste oplossing voor dat probleem. Ik denk dat we de AOW-leeftijd naar 70 moeten verhogen om het betaalbaar te houden. Dan kunnen we ook nadenken over deeltijdpensioen. Ik hoor al varianten van drie oudere werknemers die samen twee banen doen."

Voor het aanvullende pensioen, de zogenaamde tweede pijler, is de discussie wat ingewikkelder. Maken mensen zich terecht zorgen over die tweede pijler?

"Die zorgen zijn begrijpelijk. Heb je genoeg geld voor een ouder wordende populatie als de rendementen tegenvallen en de rente vrij laag staat? Dan loop je tegen het probleem aan dat het vermogen van een fonds niet groot genoeg is om aan de toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen."

"Met het middelloonsysteem dat wij hebben - het gemiddelde inkomen over het werkende leven wordt het pensioenbedrag - speelt dat probleem sterk. Mensen wordt een bepaald pensioen in het vooruitzicht gesteld maar het is de vraag of je ze dat kunt bieden als de rendementen tegenvallen."

"Werknemers betalen nu hun hele leven dezelfde premie en dat is voor ouderen gunstiger dan voor jongeren. De jongeren vragen zich af of het geld er straks ook nog is."

Hoe wordt in 2030 de hoogte van een pensioen bepaald?

"Een alternatief op het middelloonsysteem is dat je op het moment kijkt wat er in de spaarpot zit, maar dat er van tevoren geen toezegging is gedaan hoeveel er voor jou zou zijn."

"Dat heet beschikbare premieregeling en dat wordt hier en daar al ingevoerd. Werkgever en werknemer storten allebei premie in een fonds. Het fonds probeert zo goed mogelijk te beleggen en aan het einde kijk je wat er onder de streep staat."

Dat betekent ieder voor zich?

"Ik zou het betreuren als het zo gaat lopen want de ene generatie heeft geluk en de andere pech. Het is de vraag of mensen dat rechtvaardig zullen vinden. Het doet geen recht aan het solidariteitsbeginsel: samen uit, samen thuis."

Hoe kunnen we dan zekerheden inbouwen?

"Door zekerheid te bieden over een laag pensioen. Als je een hoger bedrag wilt, wordt het onzeker."

"Kies je zekerheid over de pensioenleeftijd of het pensioenbedrag? Men kan er dan voor kiezen langer door te werken als het gewenste bedrag op een bepaald moment niet voor handen is. Maar dat kan in die laatste jaren heel sterk verschuiven als de rendementen tegenvallen. Dan moeten ze ineens veel langer doorwerken of genoegen nemen met een lager bedrag. De vraag is of de mensen dat wel zullen accepteren."

Mensen moeten dus zelf gaan bepalen wat ze willen?

"Het wordt belangrijk dat mensen gaan begrijpen hoe pensioen werkt zodat ze zelf kunnen beslissen wat ze nu eigenlijk willen met dat pensioen. Het is voor pensioenen in 2030 belangrijk dat men krijgt wat men wil en verwacht."

Waar gaan we naartoe?

“Ik denk dat we toe gaan naar een systeem met minder fondsen en meer eenvoudige regelingen waardoor het voor mensen begrijpelijker wordt."

"In het huidige stelsel zijn te veel regels en uitzonderingen. Mensen stoppen dan met nadenken en hopen erop dat het wel goed komt. De behoefte aan een eenvoudiger stelsel zal toenemen."

Denkt u dat er Europese pensioenfondsen zullen ontstaan?

"Een probleem daarbij is dat het pensioen nog altijd veel nationale regels kent als het gaat om arbeidsvoorwaarden en sociale zekerheid. Als die regels geharmoniseerd worden zie ik dat best gebeuren."

Gaat Europa nog een rol spelen?

"Dat is denkbaar, al is dat voor Nederland gevaarlijk. Nederland heeft veel gespaard in de tweede pijler en dat is in veel andere Europese landen niet het geval."

"Wij zijn beducht voor inflatie, want dat holt ons pensioenvermogen uit. Nederland heeft er veel baat bij dat de Europese centrale bank met het rentebeleid de inflatie onder controle houdt. Andere landen hebben veel staatsschuld en daarom het tegenovergestelde belang. Daar zit een belangenconflict binnen Europa waar Nederland het moeilijk mee kan krijgen."

Vooralsnog is Europese bemoeienis voor Nederland dus niet wenselijk?

"Voor de pensioenfondsen wel. Sinds 2003 is het mogelijk voor pensioenbedrijven om hun diensten aan te bieden binnen de EU. Dat kan voor Nederland voordelig zijn omdat wij een hele sterke pensioensector hebben met veel expertise. We hebben er belang bij om buitenlandse klanten naar Nederland te halen om hun vermogen te beleggen of hun administraties te verzorgen."

Lees meer over:

NUlifestyle op Facebook

NUlifestyle op Facebook
Een selectie van het laatste lifestyle-nieuws in uw tijdlijn?

Volg ons op Twitter

Mail de redactie

Mail de redactie
Vragen, opmerkingen of tips voor de lifestyle-redactie van NU.nl? Mail: lifestyle@nu.nl 

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 6.00 uur weten wat het nieuws wordt?
Tip de redactie