Je ziet ze steeds vaker voorbijkomen: goeroes die precies weten hoe je een miljoenenpubliek op Instagram bij elkaar harkt. Of die je exact kunnen vertellen hoe je binnen vijf jaar miljonair wordt. Die dé methode kennen om voorgoed alle stress bij je weg te nemen. En dat allemaal met het toepassen van wat simpele trucs. Of ligt het toch ingewikkelder?

Elja Daae, zelf trainer, spreker en adviseur op het gebied van sociale media, legt de vinger direct op de zere plek: "Hét probleem in mijn ogen is dat veel goeroes zich boven hun leerlingen plaatsen. Dat ze altijd de wijsheid in pacht hebben waarnaar je moet luisteren als volger."

"Ze spelen daardoor in op de behoefte aan een makkelijke oplossing in plaats van dat ze aanleren hoe het echt werkt. Mensen beseffen vaak niet dat het toepassen van trucs niet werkt, maar dat het gaat om kennis opdoen en dingen uitproberen. En ja, dat kost simpelweg tijd."

Net als Daae zag ook Richard Engelfriet de ene na de andere zelfbenoemde goeroe opduiken. Hij schreef het boek De succesillusie, waarbij uit de titel al blijkt hoe hij tegen al die mooie beloftes aankijkt. Hem stoort vooral de afwezige onderbouwing bij de claims van diverse goeroes. "Het lijkt telkens alsof de methodiek onfeilbaar is. De persoon die de adviezen opvolgt krijgt dus de schuld als hij of zij niet succesvol is. Blijkbaar had je nog meer jouw 'why' op orde moeten hebben of je doelen nog meer 'smart' moeten maken, maar het kan natuurlijk ook zo zijn dat je simpelweg het talent ontbeert of gewoon pech had."

Engelfriet sprak iemand die naar een cursus mindfulness was geweest, maar toch een burn-out kreeg. In het gesprek met haar directeur kreeg zij zelf de schuld; haar collega's hadden nergens last van. "Ik vind dat kwalijk, want het ontslaat zo'n baas van de verantwoordelijkheid om de verrotte bedrijfscultuur aan te pakken terwijl dát juist nodig was."

Spirituele leraar

  • Het woord goeroe staat voor spirituele leraar, gids of onderwijzer. Goeroe (of guru) komt oorspronkelijk uit het Sanskriet en betekent volgens Indiase traditie 'het licht dat alle duisternis wegneemt'. Het woord goeroe wordt in ons land tegenwoordig vooral gebruikt voor bekende personen die veel aanzien genieten binnen een bepaald vakgebied en daardoor volgelingen krijgen.

Volgelingen verblind door hoop

Natuurlijk ligt de schuld niet alleen bij de goeroes zelf. Hun volgelingen lopen verblind door hoop achter hen aan. Ze sluiten factoren als toeval en talent uit, stelt Engelfriet. "Soms willen we ook te graag dat iets werkt en dan zoeken we de voorbeelden erbij die dat vage gevoel ondersteunen. Dan blijven we bijvoorbeeld volhouden dat zelfsturing binnen organisaties werkt want dat heeft Jos de Blok immers met Woonzorg bewezen. Zelfsturing is hartstikke leuk als het goed gaat met een bedrijf, maar als het slecht gaat, kijken we toch graag naar de baas wat we moeten doen. Kijk maar naar de coronacrisis, die we toch niet bepaald zelfsturend hebben opgelost."

Maar dit alles wil nog niet zeggen dat het nooit loont om je vast te klampen aan een goeroe. "Ik maak altijd onderscheid tussen de goede en slechte goeroes", zegt Remy Ludo Gieling, hoofdredacteur van Management Team en Sprout en maker van een podcast over businessboeken.

Gieling bezoekt veel congressen waar goeroes spreken. "Aan de slechte kant heb je de lifecoaches, de mensen die niets anders in hun leven doen dan anderen advies geven op basis van helemaal niks. Maar je hebt ook de echte ondernemers die grote bedrijven hebben geleid en die hun kennis aan het einde van hun loopbaan doorgeven. Van die laatste groep ben ik altijd een heel grote fan geweest en dat geldt ook voor de mensen zoals Ben Tiggelaar die zijn thema's zeer intensief bestudeert en zich altijd baseert op wetenschappelijke inzichten."

Bedrijfskundige Ben Tiggelaar groeide uit tot managementgoeroe. (Foto: NU.nl)

'Fulltime goeroes leiden geen 'echte' levens'

Gretig lezer - maar zeker geen kritiekloos volger - van zelfhulpboeken is Ernst-Jan Pfauth, medeoprichter van De Correspondent. Hij heeft het in zijn Een Podcast over media vaak over de adviezen van zijn voorbeelden en hoe hij daarmee omgaat. Zijn huidige grote 'goeroe' is Peter Adeney alias Mr. Money Mustache die op zijn blog een systeem uitlegt om slim met geld om te gaan. Pfauth ontdekte hem toen hij - na het vaderschap - een manier zocht om zijn financiën beter te beheren. Het thema van MMM in het kort: geef alleen je geld uit aan dingen die je gelukkig maken en spaar wat je overhoudt.

Wat bepaalt of Pfauth een zelfhulpgoeroe omarmt? "Integriteit en hoe die persoon zelf zijn of haar leven inricht. Ik geloof niet in fulltime goeroes, simpelweg omdat ze geen 'echte' levens leiden. Mr. Money Mustache leefde een normaal leven naar zijn eigen inzichten. Hij besloot een paar jaar nadat hij financieel onafhankelijk was geworden met een gewone baan als programmeur, die inzichten gratis te delen op zijn blog. Bovendien onderbouwt hij zijn argumenten met wetenschappelijk onderzoek en filosofische bespiegelingen."

"Als ik op een site van een goeroe kom en alles draait erom dat je voor een paar duizend dollar een cursus moet volgen die alleen is gebaseerd op persoonlijke verhalen, haak ik af. Ik lees de boeken waar MMM naar verwijst, check zijn secundaire bronnen en reflecteer op zijn adviezen en bedenk ook actief waar ik het niet mee eens ben."

Goeroes kunnen je op z'n minst aan het denken zetten

Gieling heeft best wat 'business goeroes' die hem inspireren. Hij is bijvoorbeeld fan van miljardair Ray Dalio (foto bovenaan dit artikel) die het vuistdikke Principles schreef. "Dalio beschrijft uitgebreid hoe hij hedgefund Bridgewater opzette, maar ook welke levenslessen hij toepaste om vooruit te komen in het leven. Die combinatie tussen een bedrijf opbouwen en het leven zelf spreekt me aan. Het is toch geweldig dat iemand die lessen van een complete loopbaan doorgeeft aan de volgende generatie?"

Hebben soortgelijke goeroes hem wel eens vooruitgeholpen bij zijn werk als hoofdredacteur? "Zeker, ik heb een boek gelezen van Matthew Syed over diversiteit genaamd Black Box Thinking dat me echt aan het denken heeft gezet. Hij beschrijft heel levendig hoe aandacht voor diversiteit je verder kan helpen en dat leerde me dat onze redactie wel héél erg 'School voor Journalistiek en wit' was."

Maar wat is de strategie waardoor het volgen van zo'n goeroe inspirerend én lonend is? Pfauth: "Ik zou adviseren om de tips van integere goeroes te interpreteren als vragen en kritisch over de antwoorden op die vragen na te denken. Volg ze niet blind, maar laat ze je helpen nieuwe denkrichtingen in te slaan. En blijf weg van anekdotische zelfhulpgoeroes die willen dat je 1.000 euro neertelt voor hun cursus."

Socialemedia-expert Daae heeft überhaupt geen goeroes nodig. "Ik heb veel meer aan de specialistische groepen op Facebook waar mensen aan elkaar vragen hoe iets op sociale media werkt. Dan krijg je echte adviezen uit de praktijk."