Joe Biden heeft zijn huidige kandidatuur in grote mate te danken aan zijn vicepresidentschap onder Barack Obama, dat zijn lange politieke loopbaan nieuw leven inblies. Biden heeft in Kamala Harris zijn eigen running mate gevonden. Zij compenseert zijn eigen zwakheden en geeft zijn kandidatuur wat van de progressieve glans die het Obama/Biden-ticket omgaf, maar is bovenal een pragmatische, veilige keuze.

De keuze voor een running mate was dit keer extra geladen. Biden zou de oudste aantredende Amerikaanse president ooit kunnen worden. Hij ontwijkt de vraag of hij als 82-jarige voor een tweede termijn zou gaan, maar omschrijft zichzelf wel als een overgangsfiguur: een brug naar een nieuwe generatie Democratische leiders. Harris verkeert nu in de beste positie om die aan te voeren, zeker als ze winnen in november.

Harris kan bij een verkiezingsoverwinning haar al lange lijst met firsts aanvullen. Ze wordt dan niet alleen de eerste vrouwelijke, zwarte én Aziatisch-Amerikaanse vicepresident van de VS, maar maakt dan ook een goede kans om de eerste vrouwelijke president van de VS te worden.

Voorlopig zal ze nog geen hoofdrol spelen - die is gereserveerd voor Biden en Donald Trump. Running mates worden meestal gekozen om het verhaal dat kandidaten de kiezer willen vertellen rond te maken en hun zwakke punten te compenseren. Hoeveel stemmen dat daadwerkelijk oplevert, is al honderden jaren onderwerp van discussie. Dat geldt ook voor het nut van het ambt van vicepresident. Maar dat die er wel degelijk toe kan doen, hoef je Biden niet te vertellen.

Kamala Harris: Eerst rivaal van Biden, nu zij aan zij
190
Kamala Harris: Eerst rivaal van Biden, nu zij aan zij

'Joe is de keuze van mijn hoofd'

Twaalf jaar terug in de tijd. De Democratische presidentskandidaat Barack Obama maakt een koele berekening van wie hij naast zich wil. "Ik wil iemand met grijs in zijn haar", zegt de 46-jarige tegen een van zijn medewerkers.

Obama's verkiezingsprogramma belooft radicale verandering, maar hij wil huiverige gematigde kiezers geruststellen. Hij maakt zich bovendien zorgen over zijn gebrek aan politieke ervaring, vooral op het internationale toneel. Zijn oog valt al snel op Joe Biden, dan 65 jaar oud. Hij zit al 35 jaar in de Senaat en is een zwaargewicht op beleidsniveau. Biden is geen sprankelende stemmentrekker, maar een politiek werkpaard. Tijdens de voorverkiezingen had hij het weliswaar opgenomen tegen Obama, maar was hij roemloos ten onder gegaan.

"Jij bent de keuze van mijn hart", zegt Obama volgens betrokkenen tegen zijn leeftijdsgenoot Tim Kaine, dan gouverneur van Virginia, "maar Joe is de keuze van mijn hoofd."

Dat pakt goed uit. Biden toont zich twee termijnen lang een loyale partner, die vooral zijn rijke ervaring op het gebied van buitenlandbeleid leent aan zijn baas. Op zijn beurt plukt hij de vruchten van Obama's glamour en populariteit. Aanvankelijk is de relatie tussen de twee stroef, maar al snel ontstaat een goed geolied partnerschap en een oprechte (en vaak gretig geromantiseerde) vriendschap.

Van 'terug naar Obama' naar 'voorbij Trump'

Biden leunt bij de lancering van zijn eigen presidentscampagne in 2019 stevig op zijn verleden in de regering-Obama en verkoopt zichzelf als een voortzetting daarvan. Het maakt weinig enthousiasme los bij de Democratische kiezers.

Bidens campagne lijkt begin dit jaar op sterven na dood, maar wordt op het laatste moment gered door een verrassende comeback met dank aan vrouwelijke zwarte kiezers in South Carolina. De Democratische Partij verenigt zich achter Biden, de coronacrisis bereikt de VS, de economie dondert in elkaar en de Black Lives Matter-protesten barsten los.

Onder druk van progressieve Democraten schuift Biden wat op naar links en belooft hij meer verandering in plaats van herstel van de oude status quo. Maar onder de streep doet maar één boodschap ertoe in 2020: als je Trump weg wil hebben, stem dan op Biden.

Dat fundament onder Bidens campagne, zijn rol als 'Anti-Trump', is ook zichtbaar in zijn keuze voor Harris als running mate. Zij kan met enig mentaal strekwerk zowel progressief als behoudend worden genoemd. Baanbrekend, maar vooral ook veilig. Biden staat flink voor in de peilingen en de Trump-campagne heeft vooralsnog moeite het tij te keren. Dat zijn geen omstandigheden die vragen om drastische koerswijzigingen in het Democratische kamp.

Kandidaat Kamala Harris spreekt op een bijeenkomst in Iowa tijdens de campagne voor de Democratische voorverkiezingen in augustus 2019. (Foto: Pro Shots)

It's gotta be a woman

Biden beloofde al snel na zijn zege in de voorverkiezingen een vrouw te zullen kiezen. Die belofte moest verschillende kiezersgroepen aanspreken en mobiliseren. Niet alleen de voorstanders van een grotere rol voor vrouwen binnen de Democratische Partij, maar ook praktisch opgeleide witte vrouwen die vier jaar geleden op Trump stemden. Die lijken zich af te keren van de president, uit onvrede over zijn aanpak van de coronacrisis en de BLM-protesten.

Zwarte vrouwen hadden een streepje voor op de aanvankelijk lange lijst met gekwalificeerde kandidaten. Dat was niet alleen een reactie op het landelijke debat over systemisch racisme, maar ook een teken van erkenning dat zij - de belangrijkste steunpilaar van de Democratische Partij - in februari zijn hachje hadden gered. Senator Elizabeth Warren en gouverneur Gretchen Whitmer (Michigan) eindigden ook hoog op de lijst, maar uiteindelijk besloot Biden dat zij weinig diversiteit zouden uitstralen.

Het kamp-Biden hoopt dat Harris, als dochter van een Indiase moeder en een Jamaicaanse vader, zal helpen kiezers uit minderheidsgroepen naar de stembus te krijgen. In tijden van corona zal de kiezersopkomst waarschijnlijk een nog grotere rol spelen dan voorheen.

Maar haar afkomst was niet de factor die doorslaggevend was in de keuze voor Harris. Op de shortlist van Biden stonden meerdere andere zwarte vrouwen die vergelijkbare barrières zouden hebben geslecht.

Neem Susan Rice, de oud-veiligheidsadviseur van Obama, met wie Biden uitstekend kan opschieten. Maar ze is relatief onbekend bij het publiek en heeft weinig politieke ervaring. Of kijk naar Karen Bass, afgevaardigde uit Californië en een lieveling van de progressieven. Die prees ooit de Cubaanse dictator Fidel Castro, wat met name slecht viel bij Cubaanse ballingen in de belangrijke swingstaat Florida. Biden kent haar bovendien amper, wat zwaar woog voor de man die sterk hecht aan persoonlijke relaties.

Speel op safe met Kamala

Harris was de veiligste keuze voor een presidentskandidaat die zich op dit moment vooral met de stroom kan laten meevoeren. Ze had meer te bieden dan Rice, Bass en de andere kandidaten.

De senator uit Californië heeft een formidabele loopbaan achter de rug, bezit bestuurlijke ervaring en is een landelijk bekende politica. Haar doopceel is uitgebreid gelicht tijdens haar eigen poging om president te worden en ze is gewend aan de enorme druk die het verkiezingscircus met zich meebrengt. De grootste lijken in haar kast zijn aan het licht gebracht en lijken geen onoverkomelijke handicap te vormen.

Bovendien is er een persoonlijke connectie: Harris was goed bevriend met Bidens oudste zoon, Beau, die in 2015 overleed aan kanker.

De presidentscampagne van Harris was een organisatorische ramp. Sommigen in het Biden-kamp maakten zich dan ook zorgen over haar eigengereidheid en de kwaliteiten van haar adviseurs, onder wie haar zus en vertrouweling Maya Harris. Net als voor Obama in 2008, woog loyaliteit heel zwaar voor Biden. Harris wist hem ervan te overtuigen dat ze zich als teamspeler zal opstellen. Wijzigingen in haar staf moeten voortaan worden goedgekeurd door de Biden-campagne.

Harris is bovenal pragmatisch

De rollen zijn in sommige opzichten omgedraaid ten opzichte van 2008, maar het ticket Biden/Kamala heeft een vergelijkbare balans als Obama/Biden. De 55-jarige Harris is aanzienlijk jonger dan haar 77-jarige kompaan. Zij is charismatisch en energiek, terwijl hij soms bot of prikkelbaar uit de hoek komt en duidelijk niet meer zo hard kan als vroeger.

Harris wordt net als Biden gerekend tot de gematigde vleugel van de partij, maar is wel duidelijk linkser dan hij. Niet zo progressief dat verstokte aanhangers van Bernie Sanders en Elizabeth Warren enthousiast van haar worden, maar wel in lijn met de trend naar links onder de bredere Democratische achterban.

Een belangrijke overeenkomst tussen Biden en zijn kersverse running mate: ze zijn beiden pragmatisch, geen ideologische scherpslijpers. In de Senaat stemde ze vaak heel links, maar als presidentskandidaat positioneerde ze zich dichter bij het centrum. Ze geeft niet de voorkeur aan revolutionaire omwentelingen, maar zegt het systeem van binnenuit te willen veranderen.