Nee, een vaccin tegen COVID-19 is er nog niet en een medicijn dat voorkomt dat je ernstig ziek wordt ook niet. Toch zijn er vijf maanden nadat de eerste Nederlandse coronapatiënt het ziekenhuis werd binnengereden verschillende behandelmethoden die het herstel van patiënten met COVID-19 versnellen. NU.nl zet er vier op een rij.

1. Bloedverdunners

"Toen in maart de eerste patiënten in Nederland in het ziekenhuis kwamen, haalden we onze kennis vooral uit artikelen uit China", zegt Diederik Gommers, intensivist van het Erasmus MC en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC). "Patiënten hadden een dubbelzijdige longontsteking. Daarom hebben we ze op de buik gelegd en met hoge druk beademd."

"Na verloop van tijd bleek dat de longen van patiënten hun gewone elasticiteit hadden. Dat vonden we raar, want meestal krijg je door zo'n longontsteking stugge longen", gaat Gommers verder. "Toch hadden patiënten ernstig zuurstoftekort. Dat kan door trombose komen, dat voor een mindere longdoorbloeding zorgt."

Normaal gesproken is het percentage patiënten met een longontsteking dat trombose krijgt heel laag (onder de 5 procent), maar volgens Gommers steeg dat onder coronapatiënten naar 10 procent en later zelfs naar 50 procent.

Coronapatiënten die met trombose in het ziekenhuis liggen, krijgen daarom bloedverdunners toegediend.

Duits bedrijf ontwikkelt hoestapp om coronavirus te detecteren
51
Duits bedrijf ontwikkelt hoestapp om coronavirus te detecteren

2. Remdesivir

De studieresultaten van de effecten op het antivirale middel remdesivir zijn "onduidelijk", zegt Eric van Thiel, longarts van het Albert Schweitzerziekenhuis in Dordrecht. Het middel is oorspronkelijk ontwikkeld om ebola te bestrijden en "het lijkt erop dat het de tijd die mensen in het ziekenhuis liggen kan verkorten", aldus Van Thiel.

Toch is de longarts nog niet volledig overtuigd van de werking van het middel. Remdesivir wordt ingezet om voor een vermindering van virusdeeltjes te zorgen. "Maar uit onderzoeken blijkt nog niet dat die virusdeeltjes afnemen", zegt Van Thiel. Hij is dan ook "nog niet 100 procent overtuigd" en in het Albert Schweitzerziekenhuis is het middel nog niet ingezet.

Ook Ymkje Stienstra, hoogleraar interne geneeskunde/infectieziekten aan het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), noemt remdesivir als middel waarvan "bekend is dat het enig effect heeft".

De periode van genezing is mogelijk korter, maar volgens haar is geen verschil in sterftecijfers te zien. "Het is natuurlijk wel een voordeel voor de patiënt om korter in het ziekenhuis te liggen. Maar ook voor het ziekenhuis kan dit maken dat er sneller plek is voor een nieuwe patiënt", aldus Stienstra.

Zo neemt ebolamedicijn remdesivir het coronavirus 'in de maling'
105
Zo neemt ebolamedicijn remdesivir het coronavirus 'in de maling'

3. Dexamethason

Wat inmiddels veel duidelijker is, is dat het middel dexamethason coronapatiënten sneller kan laten herstellen. "Normaal gesproken klaart het lichaam het virus in ongeveer veertien dagen", legt Gommers uit. "Op dat moment zien we bij sommige patiënten ineens een stijging van infectieparameters (bloedwaarden die wijzen op een infectie, red.) Dat wordt een cy­to­kine­storm genoemd."

Het afweersysteem reageert op dat moment heel heftig en veroorzaakt op veel plekken in het lichaam schade. Het afweersysteem kan volgens Jaap ten Oever, infectioloog van het Radboudumc in Nijmegen, "in brede zin worden afgeremd" door dexamethason toe te dienen. Dat bleek onlangs uit een Britse studie.

Dexamethason is een steroïde, waardoor volgens Ten Oever de sterfte van patiënten op de intensive care met ruim 10 procentpunt daalt. Gommers voegt daaraan toe dat coronapatiënten minder snel zuurstof nodig hebben en ook minder snel op de intensive care belanden als direct na de ziekenhuisopname met deze behandeling wordt begonnen.

Nadeel is wel dat de steroïden sterk reageren op het afweersysteem, waardoor ook andere afweerreacties worden uitgeschakeld. "Dat is een potentieel gevaar", erkent Ten Oever. "Daarom is een juiste patiëntenselectie en het moment van toedienen van belang."

Door toediening van steroïden hebben coronapatiënten minder snel zuurstof nodig en belanden ze minder snel op de intensive care. (Foto: Pro Shots)

4. Tocilizumab

Een medicijn dat mogelijk daarom beter toegediend kan worden, is tocilizumab. Het gaat om een ontstekingsremmer die wordt ingezet bij reumapatiënten. Dat middel is mogelijk selectiever dan dexamethason. "Waar dexamethason heel veel stofjes remt die vrijkomen bij ontstekingen, remt tocilizumab alleen het stofje IL-6", legt longarts Van Thiel uit.

IL-6 is de stof die vrijkomt bij een heleboel ontstekingen. "Het zet eigenlijk de rest van het afweersysteem aan", legt Van Thiel uit. "Het idee is dat de afweer soms te veel wordt aangezet en dat kun je onderdrukken door het stofje IL-6 te remmen."

Het Dordtse Albert Schweitzerziekenhuis werkt momenteel mee aan onderzoek naar tocilizumab en loot of patiënten het middel wel of niet toegediend krijgen.

Ook infectioloog Ten Oever weet van het mogelijke effect van tocilizumab. "Er zit een duidelijk signaal in, maar het is nog niet zeker dat het werkt. De boeken zijn er nog niet over gesloten."

Het coronavaccin komt eraan, maar kom jij wel aan de beurt?
252
Het coronavaccin komt eraan, maar kom jij wel aan de beurt?

Vaccin blijft nodig

Dat verschillende behandelmethoden de ligduur van coronapatiënten in het ziekenhuis verkorten, betekent niet dat er geen vaccin nodig is, zeggen de artsen en infectiologen. "Nog steeds sterft een derde van de coronapatiënten die op de ic belanden. Dat kan misschien nog wel verder omlaag worden gebracht, maar een vaccin is gewoon nodig. Elke dode die we hebben, is er een te veel", zegt Gommers.

Ook Ten Oever noemt een vaccin "absoluut noodzakelijk". Een andere oplossing zou kunnen zijn dat er een medicijn wordt ontwikkeld dat in een vroeg stadium van de infectie kan worden toegediend en dat de vermenigvuldiging van het virus remt.

"Maar dat is wel lastiger dan een vaccin. Het voordeel van een vaccin is dat er al eerder onderzoek is gedaan naar een vaccin voor coronavirussen. Op die weg kunnen onderzoekers verder", aldus Ten Oever.

Stienstra wil ten slotte mensen nog op het hart drukken niet te denken dat het coronavirus nu gemakkelijk te behandelen is en dat ze zich dus niet meer aan de maatregelen hoeven te houden. "Dat is niet waar we op dit moment zijn. Er zijn wel ontwikkelingen, maar dat zou niet moeten leiden tot een versoepeling in gedrag."