De Melkweg bestaat vrijdag vijftig jaar. NU.nl ging met betrokkenen in gesprek over de oprichting in 1970, de rol van het Amsterdamse poppodium in het huidige cultuurlandschap en de toekomst van de Melkweg.

De geschiedenis van het poppodium begint in het voorjaar van 1970, wanneer een theatergroep op zoek is naar een geschikte locatie voor een dynamische voorstelling. Onder hen bevindt zich Cor Schlösser. In de zoektocht stuit hij op een oude melkfabriek aan de Lijnbaansgracht in Amsterdam.

Het gebouw mag van de gemeente worden gebruikt, maar de theatergroep heeft niet de financiële middelen om het op te knappen. Omdat het ze wel geschikt lijkt voor culturele activiteiten, vragen ze subsidie aan om er tijdens de zomer een ontmoetingscentrum van te maken, naar het voorbeeld van Fantasio, dat net omgedoopt was in De Kosmos, en Paradiso.

"Vanaf 1968 was er een toestroom gekomen van jonge mensen uit de hele wereld, die ook Amsterdam aandeden als the place to be", herinnert Schlösser zich. De gemeente geeft groen licht en het duurt even voordat de subsidie binnen is, maar op 17 juli 1970 opent de Melkweg zijn deuren.

De naam is snel bedacht. "Het was een voormalige melkfabriek en wij wilden iets kosmisch. Vandaar dat we kozen voor de Melkweg", vertelt Schlösser. Die zomer wordt een mix van culturele programma's. Er worden concerten gegeven, er is een cinema en een restaurant.

“Onze muziekvergunning werd ingetrokken, maar die hadden we helemaal niet.”
Cor Schlösser, oprichter Melkweg

Hoewel de Melkweg goed wordt ontvangen door de bezoekers, zijn de buren minder tevreden. "Na de eerste week werd ik veel te vroeg uit mijn bed gebeld. We moesten naar de burgemeester, Ivo Samkalden. Daar zaten allemaal mensen in uniform en de politie was er, het was heel belangrijk", aldus Schlösser.

"Er waren klachten ingediend door omwonenden en onze muziekvergunning zou moeten worden ingetrokken. Die hadden we alleen helemaal niet, zo'n naïeve tijd was het."

De entree van de Melkweg anno 1970. (Foto: de Melkweg)

U2, Nirvana en Radiohead tijdens eerste tournee in Melkweg

Uiteindelijk wordt toegezegd dat er nog wel akoestische concerten mogen plaatsvinden en daar houdt de Melkweg zich aan. "Behalve op de laatste avond; toen sloten we af met een elektrisch concert van CCC Inc." Het blijkt achteraf niet de laatste avond te zijn, de zomer erop mag het culturele ontmoetingscentrum weer open.

Na die tweede zomer besluit Schlösser om zijn studie psychologie tijdelijk te pauzeren om zichzelf de kans te geven om de Melkweg op de kaart te zetten - met succes. Vanaf 1973 komt de programmaontwikkeling op gang en mogen er het hele jaar door evenementen worden georganiseerd.

In de 47 jaar die volgen verandert er heel wat. Zo wordt de Melkweg onder leiding van Schlösser, die uiteindelijk 41 jaar werkzaam blijft als directeur, flink verbouwd. In 1995 komt The Max erbij en in 2007 wordt die uitgebreid naar vijftienhonderd bezoekers. In 2009 opent de Rabozaal, waar de Melkweg eveneens programmeert.

Ook het muzikale aanbod wordt steeds breder, wat erin resulteert dat grote namen als The Cure, U2, Simple Minds, Nirvana, Radiohead en The Smashing Pumpkins stuk voor stuk tijdens hun eerste tournee op het podium van de Melkweg staan.

Een uitverkochte Melkweg. (Foto: Eva Ruiten)

Pearl Jam en Rammstein boeken

Volgens John van Luyn, al 32 jaar werkzaam bij de Melkweg als programmeur, komt dat soms "doordat het gewoon op je bord wordt gekwakt" en andere keren door bands actief te benaderen. "Toen ik jonger was, ging ik wel naar de Verenigde Staten om daar nieuwe bands te scouten, dat kon nog in die tijd. Toen ik Pearl Jam daar zag optreden ben ik in gesprek gegaan met mensen die de band vertegenwoordigden. Toen ze naar Nederland kwamen, stonden ze in de Melkweg."

“Bij Rammstein kwam geen hond, maar dat maakte mij niet uit, ik vond het fantastisch.”
John van Luyn, programmeur Melkweg

Een andere band die Van Luyn actief naar de Melkweg probeerde te halen was Rammstein. "Zij hebben in 1997 twee keer in de Melkweg gestaan. Hun album kreeg een slechte recensie in OOR, maar ik vond het geweldig. Extra leuk om ze des te fanatieker te willen boeken. Ik heb ze toen de eerste keer in de Oude Zaal geprogrammeerd. Er kwam geen hond, maar dat maakte me niets uit, ik vond het fantastisch.

We hebben met ze afgesproken dat ze hun tweede show ook bij ons zouden doen, maar toen het zover was, waren ze dusdanig gegroeid dat ze eigenlijk al vijfduizend kaarten konden verkopen (The Max, de grote zaal van de Melkweg, heeft een capaciteit van vijftienhonderd bezoekers, red.). Dat werd niet op mijn bord gegooid, kan ik je vertellen."

Niet het kleine broertje van Paradiso

Het poppodium zet zich sinds twintig tot dertig jaar in om punkbands en hiphop een podium te bieden. Van Luyn: "Daar zetten we vaste mensen op, om artiesten binnen te halen - en te houden ook. Met obscuurdere muziek dien je misschien niet een heel grote doelgroep, maar dat zijn wel dingen die ik echt bij de Melkweg vind passen."

Dat is volgens Geert van Itallie, die Schlösser negen jaar geleden opvolgde als directeur, de kracht van het poppodium. "Ik denk dat de Melkweg heel bijzonder is omdat er breed geprogrammeerd wordt - clubnachten, feestjes, het geëngageerde - maar tegelijkertijd een plek is voor subculturen", vertelt hij.

"De Melkweg is er voor kleine niches, voor mensen die eigenlijk nergens anders terechtkunnen en zich hier thuis voelen. Daardoor is het ook een plek voor opkomend talent, meer dan andere plekken, en trekt het een relatief jonger publiek. Dat zit in het DNA van de Melkweg."

“De Melkweg neemt meer risico door minder bekende genres te programmeren.”
Geert van Itallie, voormalig directeur Melkweg

Van Itallie, die inmiddels afscheid heeft genomen van de Melkweg en vanaf september dezelfde positie bij Paradiso zal vervullen, zegt dat ten onrechte nog weleens wordt gedacht dat de Melkweg het kleine broertje van Paradiso is. "Per saldo heeft de Melkweg iets minder vaak grote namen dan Paradiso en wordt er meer risico genomen door minder bekende genres te programmeren, maar dat is tegelijkertijd de reden dat de Melkweg zich onderscheidt."

'Alle vertrouwen dat Melkweg het gaat redden'

De voormalig directeur van de Melkweg had zich het vijftigjarig bestaan van het poppodium heel anders voorgesteld. Aanvankelijk was het idee om het jubileum een jaar lang te vieren. Zo stond er niet alleen maandelijks een themafeest op de planning, maar zouden er ook diverse andere speciale bijeenkomsten worden georganiseerd. Na twee maanden moest het poppodium de deuren echter sluiten door de coronamaatregelen.

Toch is Van Itallie positief over de toekomst. "De Melkweg heeft een goede financiële basis. Het zal natuurlijk spannend worden en afhangen van hoelang de crisis duurt en hoe het straks verdergaat met financiële steun vanuit de overheid, maar ik heb er alle vertrouwen in dat de Melkweg het gaat redden."

Bezoekers wachten tot ze naar binnen kunnen. (Foto: Pro Shots)

De Melkweg staat vanaf vrijdag 17 juli 24 uur lang stil bij het vijftigjarige bestaan met de Melkweg Marathon Live. De marathon bestaat onder meer uit liveoptredens, talks, dans en quizzen. De stream is live vanuit huis te volgen.