De VS lijkt te snel uit de startblokken te zijn gekomen. In de afgelopen weken sneuvelde het ene na het andere dagrecord wat betreft het aantal vastgestelde besmettingen met het coronavirus. Staten die eerder in de luwte bleven, zoals Texas en Florida, worden nu zwaar getroffen. Waarom krijgt het land het virus maar niet onder controle?

De Verenigde Staten vertegenwoordigen zo'n 4 procent van de totale wereldbevolking, maar hebben een kwart van het wereldwijde aantal coronabesmettingen en -overlijdens te betreuren gehad.

In veel staten in het zuiden en westen van het land vinden de eerste grote uitbraken plaats, terwijl staten waar de piek was afgevlakt, zoals Californië, met heroplevingen kampen.

In de afgelopen negen dagen sneuvelde het record wat betreft het aantal bevestigde besmettingen per dag vijf keer. Het aantal patiënten steeg in de afgelopen twee weken in 37 van de 50 staten.

"We hebben nu meer dan 40.000 nieuwe gevallen per dag. Het zou mij niet verbazen als dat stijgt naar 100.000 per dag, als het tij niet keert", zei immunoloog en regeringsadviseur Anthony Fauci afgelopen dinsdag tijdens een hoorzitting in de Senaat. "Ik maak me ernstige zorgen."

In de eerste week van juni werden nog zo'n 22.000 nieuwe bevestigde besmettingen per dag gemeld. Aan het einde van deze week waren dat er meer dan 55.000.

Drankje doen in een bar? Geen goed idee

Deskundigen wijten de nieuwe uitbraken en de heroplevingen vooral aan te vroege versoepelingen van lockdownmaatregelen.

Veel Amerikanen kwamen in de afgelopen weken in menigtes terecht, hetzij tijdens het weekend rond Memorial Day, de gedenkdag voor gesneuvelde Amerikaanse militairen op 31 mei, tijdens de massabetogingen tegen politiegeweld na de dood van George Floyd of tijdens happy hour in een heropende horecagelegenheid. En het volgende landelijke zomerfeestweekend, rond Independence Day deze zaterdag, staat op het punt van beginnen.

Een merendeel van de huidige 50.000 gevallen per dag betreft jonge patiënten, van wie veruit de meeste geen ernstige symptomen ondervinden. De grote angst is dat zij kwetsbaardere bevolkingsgroepen aansteken.

Tientallen staten hebben versoepelingen van coronamaatregelen tijdelijk stopgezet of teruggedraaid. Landelijk beleid is er nog steeds niet, en op regionaal en lokaal niveau spreken politici, functionarissen en instanties elkaar regelmatig tegen.

Mensen zitten op een terras in Austin (Texas) op zaterdag 27 juni. (Pro Shots)

Minder testen, minder gevallen

Het Witte Huis voert sinds het begin van de pandemie een kwakkelende koers, en dat is nu niet anders. Waar adviseur Fauci de noodklok luidde, leek president Donald Trump zijn blik vooral op zijn eerste prioriteit te houden: hervatting van economische activiteit. "Ik denk dat het helemaal goedkomt met het coronavirus", zei hij woensdag tegen Fox Business. "Ik denk dat het op een gegeven moment gewoon een soort van verdwijnt, hoop ik."

Trump meent dat de besmettingspiek te wijten is aan het uitstekende testbeleid in de VS. "Als je op die schaal test, ga je meer mensen vinden, ga je meer gevallen vinden. Dus ik heb m'n mensen opgedragen het testen te vertragen", zei hij eind juni tijdens een verkiezingsrally in Tulsa. Het Witte Huis liet later weten dat de president dat bedoeld had als grapje. Trump ontkende dat en herhaalde zijn claim.

Deskundigen doen die af als onzin: er wordt weliswaar meer getest dan voorheen, maar het percentage positieve tests stijgt ook. Bovendien kun je een virus niet laten verdwijnen door je ogen dicht te knijpen, zeggen ze. Epidemiologen en laboratoria waarschuwen ondertussen dat de vraag naar tests het aanbod nog steeds flink overstijgt.

COVID-19 heeft 'Republikeinse bolwerken' bereikt

Met het oog op de cijfers wordt de Amerikaanse bevolking steeds nerveuzer. In een recente peiling van Reuters/Ipsos zei 81 procent van de respondenten 'sterk' of 'enigszins' bezorgd te zijn over de pandemie. Dat is het hoogste percentage sinds een vergelijkbare peiling op 10-11 mei.

De politieke voorkeur van de respondenten kan die stijging deels verklaren: Democraten maken zich evenveel zorgen als een paar weken geleden, maar onderhand beginnen ook meer Republikeinen nerveus te worden.

Het coronavirus laat zich voor het eerst echt gelden in staten die stevig in Republikeinse handen zijn, zoals Florida, Arizona en Texas. Zij hebben de weinig benijdenswaardige status van 'Amerikaans epicentrum van de pandemie' overgenomen van het sterk verstedelijkte gebied in de Democratische staten New York en New Jersey. Ziekenhuizen in Miami en Houston zeggen tegen de toppen van hun capaciteit aan te lopen.

Republikeinse gouverneurs doen politieke koorddans

Republikeinse bestuurders riskeren botsingen met delen van hun eigen achterban bij het terugdraaien van versoepelingen of het opleggen van nieuwe maatregelen. Vraagstukken die in de praktijk vooral politiek waren, zoals die rond het verplichten van mondkapjes, hebben een dringende zorgdimensie gekregen.

De gouverneur van Florida, Ron DeSantis, gaf de media in mei nog een veeg uit de pan. "Wij zijn geslaagd, en ik denk dat mensen dat gewoon niet willen erkennen, omdat het niet strookt met hun vooroordelen."

DeSantis blijft volhouden dat de situatie in zijn staat best meevalt. Hij zegt niet van plan te zijn de heropening van de economie te vertragen met brede maatregelen en mikt vooral op het beschermen van instellingen zoals verzorgingshuizen.

In Texas explodeerde het aantal besmettingen na de versoepelingen

De Texaanse evenknie en partijgenoot van DeSantis, Greg Abbott, zet wel een rem op de economische heropening van zijn staat. Hij wordt daarbij tegengewerkt door onder anderen zijn invloedrijke plaatsvervanger, luitenant-gouverneur Dan Patrick, eveneens een Republikein. Die zegt bijvoorbeeld dat Witte Huis-adviseur Fauci uit zijn nek kletst.

Abbott gaf in mei nog gretig gehoor aan de oproep van president Trump om lockdowns te versoepelen en de economie te heropenen. De 29 miljoen inwoners van zijn staat konden weer naar de kapper, de sportschool, het strand of de kroeg en maakten massaal van de gelegenheid gebruik.

De aantallen bevestigde besmettingen bleven in mei redelijk stabiel: zo'n duizend tot vijftienhonderd per dag. In juni explodeerden ze - naar twee, drie, vier keer zo hoog: afgelopen week werden dagelijks zo'n zesduizend nieuwe besmettingen gemeld.

Abbott kwam onder intense druk te staan. De gouverneur ging overstag en gaf vorige week vrijdag een noodbevel. Bars gingen dicht, restaurants moesten hun capaciteit naar beneden bijstellen en grote bijeenkomsten in de buitenlucht werden weer aan banden gelegd. Deze week volgde een openbare mondkapjesplicht voor counties waar meer dan twintig besmettingen zijn geconstateerd - een flinke stap voor Abbott, die daar eerder niets voor voelde.

Greg Abbott, de Republikeinse gouverneur van Texas. (Foto: Pro Shots)

Heropening kwam te snel

Het coronavirus leek heel even op z'n retour in de VS, nadat de wereldwijd beruchte piek was veranderd in een plateau in de vroegste brandhaarden, met name de staten New York en Washington. De hoop bestond dat het was gelukt om het virus voornamelijk daar te houden en het land richtte zich op een heropening, om iets te doen aan de enorme economische gevolgen van de crisis.

De hoop bleek vergeefs en de heropening kwam te vroeg. Waar New York eindelijk weer even kan ademhalen, krijgen het zuiden en het westen van het land voor het eerst de volle laag. Momenteel slaagt slechts een tiental staten - vooral in het noordoosten - erin de besmettingsgraad stabiel te houden of te laten dalen. COVID-19 is nog lang niet klaar met de Amerikanen.