Door het coronavirus is er in Nederland weer volop aandacht voor de nertsenfokkerijen. Bij vijftien fokkers moesten de afgelopen weken nertsen worden geruimd nadat er coronabesmettingen werden ontdekt. In 2013 besloot het kabinet al dat het houden van pelsdieren, zoals nertsen, vanaf 1 januari 2024 verboden wordt. De druk om de industrie eerder te beëindigen neemt toe.

Het voornaamste antwoord op de vraag waarom er in 2020 nog steeds nertsenfokkerijen in ons land zijn, is niet verrassend: geld. Met de handel in nertsenvachten zijn miljoenen te verdienen.

En het gegeven dat het stoppen met nertsenfokkerijen lange tijd weinig politieke prioriteit kreeg, geeft ook direct het antwoord op de vraag waarom het nog tot 2024 duurt voordat de industrie niet meer is toegestaan in Nederland.

Laten we beginnen met de financiële kant van het verhaal. De nertsen (roofdieren die behoren tot de marterachtigen) worden gehouden voor de vacht, die wordt gebruikt voor bont in luxe kleding. In Azië en Rusland is in tegenstelling tot in het Westen nog volop vraag naar bont en de verwachting is dat dit voorlopig niet verandert.

Een nest met jonge nertsen. (Foto: Getty Images)

Als steenrijke nertsenfokker in de Quote 500

Nederlandse nertsenfokkers, die hun waar veelal via Denemarken verhandelen, bedienen die markt. En dat is lucratief. Volgens de Quote 500 is het vermogen van Jos van Deurzen, de grootste nertsenfokker van Nederland uit het Brabantse Gemert-Bakel, zo'n 89 miljoen euro.

Ook andere nertsenfokkers zijn multimiljonair geworden met het fokken en 'oogsten' van de nertsen. De Nederlandse Federatie van Edelpelsdierenhouders (NFE) schrijft op haar website dat er jaarlijks zo'n 90 miljoen euro wordt verdiend in de industrie.

De meeste nertsen worden slechts zeven maanden in leven gehouden

  • Volwassen mannetjesnertsen worden zo'n 40 centimeter lang en wegen iets meer dan 1 kilo, vrouwtjes zijn iets kleiner en wegen ongeveer 600 gram.
  • Ieder jaar in de maanden april en mei worden de nieuwe pups geboren. Ze worden ongeveer zeven maanden in leven gehouden en verblijven in kooitjes van 85 bij 30 bij 45 centimeter met andere nertsen.
  • In het begin van de winter worden de meeste nertsen gedood door middel van koolmonoxide, een methode die zo met de overheid is afgesproken. De 'beste' vrouwtjesnertsen blijven in leven om in het volgende seizoen opnieuw pups te baren.
  • Het bont van de dieren wordt veelal geëxporteerd naar landen waar nog wel steeds een grote vraag is naar bont, zoals Rusland, China en Japan. Meestal gaat dat via Denemarken, het Europese epicentrum van de handel in nertsenbont.
  • In het Verenigd Koninkrijk, Oostenrijk en Slovenië zijn nertsenfokkerijen al verboden. Enkele andere Europese landen hanteren net als Nederland een afbouwperiode.

Meer dan een half miljoen nertsen geruimd

Maar de fokkers, die dus al wisten dat ze over een kleine vier jaar sowieso moeten stoppen, krijgen door de coronacrisis nu harde klappen. In de laatste weken zijn er liefst 570.000 nertsen geruimd bij dertien bedrijven, meldt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

De laatste jaren is het aantal nertsenfokkers gestaag aan het afnemen naarmate de ingangsdatum van het verbod in zicht komt, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2018 waren er nog 144 fokkerijen, een jaar later 128. Cijfers over 2020 zijn nog niet bekend, laat het CBS aan NU.nl weten. Details over de invloed van de coronacrisis op de industrie zijn dus nog te geven.

De bedrijven, veelal uit Noord-Brabant, die nu hun nertsen moeten ruimen, mogen de komende maanden geen dieren houden. Het lijkt dan ook onwaarschijnlijk dat deze bedrijven op korte termijn weer op dezelfde grootte als voorheen kunnen opereren.

Het roept bij onder meer dierenwelzijnsorganisaties de vraag op waarom de industrie niet nu al tot een einde wordt gedwongen, zeker nu in Brabant vermoedelijk een mens door een nerts besmet is met het coronavirus (de eerste dier-op-mensbesmetting buiten China), al zegt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat er slechts een heel kleine kans is op meer dier-op-mensbesmettingen.

Eerste besmette nertsenfokkerij geruimd in Deurne
73
Eerste besmette nertsenfokkerij geruimd in Deurne

Fokkerijen kunnen niet gedwongen worden eerder te stoppen

De kans op een snelle stop leek klein, want minister Carola Schouten (Landbouw) zei al dat ze nou eenmaal te maken heeft met de wet die pas vanaf 1 januari 2024 ingaat.

Daar leek verandering in te komen toen de minister in een Kamerbrief van 3 juni zei te willen kijken naar een eenmalige stoppersregeling voor nertsenfokkers, zodat er gezien de coronabesmettingen sneller een einde kan komen aan de industrie. Ook partijen zoals GroenLinks en ChristenUnie zien iets in een snelle stopregeling met financiële compensatie.

Een woordvoerder van minister Schouten kon nog geen details geven over hoe zo'n financiële compensatie eruit moet komen te zien en wat deze zou kosten. "Ten eerste omdat het kabinet nog geen beslissing heeft genomen en ten tweede wat de contouren van die regeling dan zouden worden."

Wel wil ze eraan toevoegen dat het kabinet wil voorkomen dat geruimde bedrijven opnieuw gaan starten. "Gegeven de specifieke context; het toch al stoppen per 2024, slechte marktomstandigheden en COVID-19-gevoeligheid van de dieren."

De minister hoopt daarmee te voorkomen dat er opnieuw honderdduizenden dieren geruimd moeten worden. Hoeveel zo'n regeling zou kosten is niet bekend, maar duidelijk is wel dat de politiek liever vandaag dan morgen nog een einde ziet komen aan de nertsenindustrie.

Gebonden aan een bijna tien jaar oude wet zal het vanuit de nertsenfokkerijen zelf moeten komen om eerder de handdoek in de ring te gooien. En de vraag is of deze ondernemers, die er vaak hun levenswerk van hebben gemaakt, daar nu nog eens vier jaar eerder voor openstaan.

Een stroperig politiek proces

  • Dat het zo lang duurde voordat het verbod er kwam, is vooral een politiek verhaal. Rond de eeuwwisseling komt minister Laurens-Jan Brinkhorst (D66) van Landbouw voor het eerst met een wetsvoorstel om een einde te maken aan de nertsenfokkerijen, maar nog voor erover gestemd kan worden, valt het kabinet-Kok II.
  • Zijn opvolger Cees Veerman zet vervolgens een streep door het plan.
  • Pas in 2008 krijgt de kwestie nertsenfokkerijen weer aandacht in de politiek als de SP en PvdA met een nieuw wetsvoorstel komen voor een verbod. Bedrijven krijgen in die wet tien jaar de tijd om hun bedrijf af te bouwen zodat ze hun investeringen kunnen terugverdienen. Het voorstel komt door beide Kamers en wordt een paar jaar later aangenomen.
  • Maar er volgen rechtszaken door de nertsenfokkers. In eerste instantie krijgen ze gelijk van de rechter, maar bij de Hoge Raad vangen ze in 2013 bot en worden hun bezwaren afgewezen. Dit maakt de Wet verbod pelsdierhouderij (Wvb) actief. Alle nertsenfokkerijen moeten uiterlijk per 1 januari 2024 gesloten zijn. Tot die datum mogen ze onder voorwaarden blijven draaien, maar is uitbreiding verboden.