Het racismedebat wordt zo breed gevoerd dat het ook kinderen niet ontgaat. Het is goed om het er als ouders met ze over te hebben, zeggen experts. "Het is een illusie dat kinderen te jong zijn voor onderwerpen als discriminatie en uitsluiting."

Racisme is een lastig en gevoelig onderwerp om met je kind over te praten, maar dat is volgens experts wel nodig als je bijvoorbeeld de wereldwijde boosheid en het verdriet die kinderen op het Jeugdjournaal, NUjunior of op sociale media zien, wilt duiden.

En daar komt bij: als je je kind zonder vooroordelen wilt opvoeden, is het een absolute must het er expliciet over te hebben, zeggen experts.

Besef dat kinderen niet kleurenblind zijn

Hoe lastig het onderwerp racisme ook is, voor kinderen is het bekend terrein, stelt preventiemedewerker Dounia Jari die antidiscriminatielessen geeft aan basisschoolkinderen. "Waar we vanaf moeten is de illusie dat kinderen te jong zijn voor onderwerpen als discriminatie en uitsluiting. Kinderen maken het zelf mee, ze ervaren uitsluiting of zijn er soms zelf schuldig aan."

Ook hoogleraar Judi Mesman van de Universiteit Leiden, die onder meer onderzoek deed naar interacties tussen ouder en kind, benadrukt dat kinderen niet kleurenblind zijn. "Tot een jaar of zeven geven ze instinctief de voorkeur aan kinderen van de eigen etnische groep. Bij oudere kinderen zien we dat kinderen, bekeken als groep, geneigd zijn kinderen uit 'een andere categorie' af te wijzen."

Pedagoog en trainer Minchenu Maduro: "Pas door te erkennen dat we allemaal iets van racisme in ons hebben, kun je het herkennen en kan verandering plaatsvinden. Anders blijft het in de lucht hangen en blijven alle systemen hetzelfde."

“Je mag best erkennen dat je zelf ook niet alles weet. Dat maakt het gesprek met je kind juist open en waardevol.”
Judi Mesman, hoogleraar aan de Universiteit Leiden

Als je met je kind over racisme wilt praten, moet je wel eerst zelf aan de bak. Hoogleraar Mesman: "Alleen een vaag gevoel van 'ik discrimineer niet' is onvoldoende. Stap één is dus heel eerlijk met jezelf - en je eventuele partner - in gesprek gaan. Hoe sta ik hier nu eigenlijk in? Als mijn kind vragen gaat stellen, wat zijn dan mijn antwoorden, wat is mijn ideologie?"

Neem de boodschap dat iedereen gelijk is. Dat klinkt heel mooi, maar dat kan voor je kind anders overkomen, stelt ze. "Als iedereen gelijk is, is ongelijkheid dus je eigen schuld?" Om niet constant het gevoel te hebben dat je je op glad ijs begeeft, mag je volgens Mesman best erkennen dat racisme een lastig onderwerp is en dat jij ook niet alles weet. "Dat maakt het gesprek met je kind juist open en waardevol, omdat kinderen veel makkelijker kunnen omgaan met ongemak dat benoemd wordt."

In onder meer Amsterdam werd recent massaal gedemonstreerd tegen racisme. (Foto: NU.nl/M. Ajammal)

Haak aan op het onrechtvaardigheidsgevoel van kinderen

Preventiemedewerker Jari weet uit de praktijk hoe bekend kinderen, zwart én wit, met dit onderwerp zijn. "Waar discriminatie voor volwassenen soms al genormaliseerd is, valt het kinderen juist eerder op. Zij zien dat zelf ook op het schoolplein gebeuren. Pesten is in feite het voorstadium van discriminatie."

Kinderen hebben gelukkig een groot rechtvaardigheidsgevoel, waar je volgens Mesman het gesprek goed aan op kunt hangen. "Oneerlijkheid is voor hen een heel groot ding. Door daarbij aan te haken, kunnen ze al snel invoelen hoe iets voor de ander is. Bang zijn om door de politie zonder reden gedood te worden? Moeilijker aan een baan kunnen komen, alleen omdat je een donkere huidskleur hebt? Leg het simpel uit en vraag dan: Zou jij ook niet boos of verdrietig zijn als je dit soort dingen zou meemaken?"

Dat het een beladen onderwerp is, wil volgens Jari nog niet zeggen dat het zware gesprekken hoeven te zijn. "Geef je kind de ruimte om over diens eigen ervaringen te vertellen. Door samen op zoek te gaan naar voorbeelden, leert je kind discriminatie herkennen. En kun je aangeven dat hij of zij daar best iets van mag zeggen."

“Je hoeft jezelf niet als schuldige aan te wijzen in gesprek met je kinderen.”
Minchenu Maduro, pedagoog

Pedagoog Maduro vindt ook dat ouders het gesprek open moeten voeren. "Zonder in te gaan op een sociologische term als institutioneel racisme, kun je het met kinderen best hebben over het systeem dat witte mensen bevoordeelt en zwarte mensen benadeelt. Zonder jezelf als schuldige aan te wijzen. En specifiek voor zwarte ouders geldt: zeg tegen je kind dat het je raakt en je soms ook niet goed weet wat je ermee aan moet. En lees daarna bijvoorbeeld een boekje over Martin Luther King waarin je kunt lezen over zijn struggles en hoe hij toch de kracht vond om door te gaan."

Het gesprek aangaan, zonder kant-en-klare oplossingen, kan ook door het bespreken van dilemma's. Maduro: "Zo leer je je kind denken in verschillende concepten. Daarna kun je bespreken wat papa, mama of het kind zelf kunnen doen om het op te lossen." Je kunt ook meer bij hun belevingswereld aansluiten. "Wat voor soort grapjes zijn leuk en welke niet? En wat betekent het als je meelacht en wat als je dat juist niet doet?"

Verzin verhaaltjes om het erover te hebben

Ook het vertellen van verhalen is een beproefde methode voor ouders om over lastige onderwerpen te praten, zeker met jonge kinderen. Maduro: "Die verhalen kan je zelf verzinnen of zoek ze online." Preventiemedewerker Jari: "Naast de bibliotheek is Google je beste vriend. Er zijn zoveel mooie materialen waarmee je het gesprek kunt aangaan."

Hoogleraar Mesman: "En wees je er tot slot bewust van dat naast wat je zegt en je specifieke woordgebruik zoals 'die vrouw met die hoofddoek', het gedrag dat je laat zien, bepalend is voor hoe je kind met diversiteit omgaat."

Wist je dat NU.nl ook een nieuwssite voor kinderen heeft? Op NUjunior.nl lezen kinderen het laatste nieuws speciaal voor hen!