Zondag 10 mei is het tachtig jaar geleden dat troepen van nazi-Duitsland Nederland binnenvielen. Daarbij trokken ook Duitsers in Nederlandse uniformen de grens over. Een truc die in de daaropvolgende oorlogsjaren vaker werd toegepast. Wat was hun doel? En hoe vaak gebruikten de Duitsers deze bedenkelijke methode?

In de nachtelijke uren van 10 mei 1940 - de nacht van de Duitse invasie in Nederland - viel de spoorbrug over de Maas bij Gennep ongeschonden in Duitse handen. Al snel denderde een pantsertrein over de brug, om Duitse troepen af te zetten achter de Peel-Raamstelling.

Een belangrijk gat in de Nederlandse verdediging was in de eerste uren van de inval al geslagen. 

Hoe kregen de Duitsers die brug zo makkelijk in handen? Daarvoor hadden ze speciale eenheden, die getooid in uniformen van de vijand de grens overstaken om daar sabotage te plegen of te infiltreren. Ze spraken de taal en kenden de gebruiken.

Deze tactiek werd ook gebruikt bij de invasie van Nederland, en op vrij grote schaal. De meeste bruggen werden op tijd opgeblazen, maar bij Gennep slaagden de Duitsers in hun opzet en werd de brugbewaking overmeesterd.

De angst voor Duitsers in Nederlandse uniformen werd voor de meidagen van 1940 al gevoed door verhalen van Duitsgezinden die Nederlandse uniformen de grens over probeerden te smokkelen. De angst voor deze zogeheten 'vijfde colonne' veroorzaakte een paranoïde sfeer.

Operaties in uniformen van de vijand waren dan ook niet ongebruikelijk voor de Duitsers.

Nederlandse soldaten in 1940. (Foto: Getty Images)

Poolse misdragingen aan de grens

De inval in Polen in 1939 was gerechtvaardigd vanwege "misdragingen van Poolse soldaten aan de grens", zo sprak Adolf Hitler op 1 september van dat jaar - de dag van de invasie - in de Rijksdag. Die Poolse soldaten waren alleen geen Poolse soldaten, maar SS'ers in Poolse uniformen.

Ze voerden 'Operatie Himmler' uit, vernoemd naar de SS-Reichsführer Heinrich Himmler. Op meerdere plaatsen aan de grens van Polen met Duitsland en in Tsjecho-Slowakije, dat in Duitse handen was, vonden door Duitse commando's uitgevoerde incidenten plaats.

De opvallendste operatie werd uitgevoerd bij een radiostation in het dan nog Duitse Gleiwitz. Dat werd overmeesterd door SS'ers in Poolse uniformen, waarna een anti-Duitse boodschap werd verzonden. Om het overtuigender te maken, werden eerder gedode gevangenen uit Duitse concentratiekampen met schotwonden neergelegd, in Poolse uniformen. Een dag later trokken Duitse troepen Polen binnen.

De radiotoren in Gleiwitz (tegenwoordig Gliwice in Polen) bestaat nog altijd. (Foto: Getty Images)

Verwarring zaaien achter de Amerikaanse linies

De overtreffende trap volgde in 1944, tijdens het Ardennenoffensief. 'Operatie Greif', onder leiding van SS-Obersturmbannführer Otto Skorzeny, had als doel om een volledige Duitse eenheid als Amerikaanse eenheid te vermommen en zo verwarring te zaaien achter de Amerikaanse linies en de bruggen over de Maas in handen te krijgen.

Ook moesten andere bruggen worden gesaboteerd en communicatielijnen worden doorbroken.

 Hiervoor werden soldaten geselecteerd die Engels spraken en speurde men alle gebieden die nog in Duitse handen waren af naar veroverd Amerikaans materieel, zoals tanks en jeeps.

Een belangrijk onderdeel van het plan was het geven van neporders aan echte Amerikaanse troepen. Om hun taalkennis op te halen, werden leden van de eenheid tussen Amerikanen in Duitse krijgsgevangenkampen gezet. Een probleem was dat Duitsers die vloeiend Engels spraken niet per se de troepen waren met ervaring in operaties achter vijandelijke linies. De tijd om te trainen was er nauwelijks.

Grote verwarring in de Ardennen

Van de 2.200 soldaten in de eenheid sprak uiteindelijk minder dan de helft vloeiend Engels. Ook aan Amerikaanse tanks was een gebrek, waardoor Duitse tanks moesten worden omgebouwd om door te kunnen gaan voor Amerikaanse tanks. 

De opzet van Operatie Greif faalde grotendeels, al lukte het wel om Amerikanen de eerste dagen van het offensief de verkeerde kant op te sturen.

Al snel kregen die echter door dat er Duitsers in Amerikaanse uniforms door de Ardennen trokken. Er kwamen controles, waarbij vragen werden gesteld die alleen 'echte Amerikanen' konden beantwoorden. Er zijn ook incidenten bekend waarbij Amerikanen werden doodgeschoten door hun landgenoten, omdat die het niet vertrouwden.

Obersturmbannführer Otto Skorzeny, die het bevel voerde over 'Operatie Greif'. (Foto: Getty Images)

Plan om Eisenhower te ontvoeren

De sfeer van wantrouwen trok door de Ardennen, wat werd versterkt door geruchten dat de Duitse missie was bedoeld om de Amerikaanse opperbevelhebber Dwight D. Eisenhower te ontvoeren. Die werd vervolgens extra beveiligd.

Ook de Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery had last van Operatie Greif. Urenlang werd hij vastgehouden omdat het gerucht ging dat er een dubbelganger van 'Monty' in de Ardennen actief was. Deze geruchten bleken uiteindelijk onzin, maar veroorzaakten toch de nodige onrust onder de geallieerden.

Skorzeny werd na de oorlog gedaagd voor oorlogsmisdaden, omdat het volgens de Geneefse Conventies verboden was om het gevecht met de vijand aan te gaan in hun uniformen. Hij werd echter vrijgesproken, omdat niet kon worden bewezen dat hij ook daadwerkelijk orders had gegeven om het vuur te openen. Bovendien getuigde een Britse geheim agent in zijn voordeel. Die gaf toe dat Britse geheim agenten ook Duitse uniformen hadden gedragen tijdens operaties achter vijandelijke linies.

Ontsnapping in SS-uniformen

De truc met het vijandelijke uniform werd ook op legendarische wijze tégen de Duitsers gebruikt. Dit deden de Polen Kazimierz Piechowski, Eugeniusz Bendera, Stanislaw Jaster en Józef Lempart op 20 juni 1942.
 Het viertal zat opgesloten in concentratiekamp Auschwitz, maar wist te ontsnappen.

Ze bemachtigden vier SS-uniformen en de auto van een Hauptsturmführer en reden richting de uitgang van het kamp. Daar schreeuwde Piechowski blijkbaar overtuigend genoeg in het Duits dat de poort geopend moest worden.

Bonkend van de zenuwen reden de vier - onder de beruchte 'Arbeit macht frei'-poort door - het kamp uit.